Renovatie VONK - Westerlo BE

Kamp C nam het initiatief, als centrum voor duurzaamheid en innovatie van de Provincie Antwerpen. De renovatie van het infocentrum bood een concrete opportuniteit om natuurinclusief bouwen in de praktijk te brengen. Kamp C participeert als demolocatie in het Interreg-project Natuur-inbouw, dat als doel heeft innovatieve en circulaire natuurinclusieve maatregelen te ontwikkelen, testen en demonstreren in een grensoverschrijdende context (Vlaanderen-Nederland).

De keuze voor de doelsoorten is gebaseerd op een grondig vooronderzoek. Natuurpunt Studie (Romeo Liekens) stelde een adviesrapport op voor de volledige Kamp C-site. Een vleermuizenvrijwilliger (Tanya Van Gorp) inspecteerde de gebouwen op 26 mei 2025, en Natuurpunt Studie deed een aanvullend terreinbezoek op 6 oktober 2025. Observaties op waarnemingen.be bevestigden de aanwezigheid van meerdere gebouwgebonden soorten in de omgeving.

Tijdens de demobezoeken aan Vonk zelf werd geen directe indicatie van vleermuizen vastgesteld, maar er werd wel potentieel aangetroffen. De renovatie biedt de kans om gericht en geïntegreerd voorzieningen in te bouwen.

De selectie van de maatregelen gebeurde op basis van het ecologische adviesrapport van Natuurpunt Studie, in combinatie met de bouwtechnische mogelijkheden van de renovatie. Er werd gekozen voor maatregelen die:

• aansluiten bij de bouwkundige ingrepen die toch al plaatsvinden (bv. vervanging gevelbekleding);
• innovatief en nog niet algemeen toegepast zijn, of zich in een testfase bevinden;
• circulair en/of biogebaseerd zijn;
• demonstratief inzetbaar zijn voor bezoekers van de site.

Concrete technische keuzes per gevel:

• Noordgevel: De holle ruimte in de schuine dakoversteken wordt benut als lamellenstructuur voor vleermuizen. Het eerste OSB-paneel wordt vervangen en op die plaats wordt met onbewerkt hout een lamellenstructuur voorzien. Onderaan wordt een invliegopening van 2 cm voorzien. Aanvullend kunnen opbouw-nestkasten gemonteerd worden.
• Westgevel: De liftschacht/ventilatieschacht wordt onderzocht als potentieel intern vleermuizenverblijf met grote temperatuurgradiënt (van onderaan tot bovenaan). Inbouw- en opbouwkasten zijn voorzien (houten beplanking boven ramen). De TU/e ontwierp een specifieke opbouwkast die hier geplaatst wordt.
• Zuid- en Oostgevel: Opbouw nestkasten voor vogels (Gierzwaluw, Huiszwaluw, Huismus) en vleermuizen worden geïntegreerd.

Hoe kwam het plan tot stand

Kamp C werkte samen met Natuurpunt Studie voor het ecologische advies en met de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) voor innovatieve bouwtechnische details (o.a. de voorzetgevel en opbouwkast). Aannemer Beneens werd aangesteld voor de uitvoering van de renovatie van Vonk.

Drijfveren: erfgoed, educatie, biodiversiteit, innovatie

De site van Kamp C heeft een historisch kader als voormalig Brits militair kamp, wat de beperkte verstoring verklaart en het hoge biodiversiteitspotentieel van het terrein. De renovatie van Vonk combineert meerdere drijfveren:

• Biodiversiteit: gerichte maatregelen voor vleermuizen en vogels;
• Innovatie: testen van niet-courante, circulaire en biogebaseerde oplossingen;
• Educatie en demonstratie: Vonk en de bredere site worden ingezet als demonstratieplek. Bezoekers worden geïnspireerd via infoborden gekoppeld aan een biodiversiteitswandeling.

Participatietraject

De aanpak kadert in een bredere participatie- en draagvlakstrategie. Kamp C ontvangt jaarlijks veel bezoekers uit de bouwsector, onderwijs en het brede publiek. De demolocatie wordt actief ingezet om betrokkenen te informeren en inspireren.

Aanwezige expertise

• Ecologisch advies: Natuurpunt Studie (Romeo Liekens) – vleermuizen en vogels

• Vleermuizenvrijwilliger: Tanya Van Gorp (terreinbezoek en inspectie)

• Bouwtechnische innovatie: Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) – voorzetgevel en kastontwerp

• Uitvoering: Aannemer Beneens

• Projectcoördinatie: Kamp C / Provincie Antwerpen

Timing en kosten voorbereidingsfase

• Terreinbezoeken: mei – oktober 2025

• [Datum start en einde ontwerpfase: aan te vullen]

• [Kosten voorbereidingsfase: aan te vullen]

Welke werken werden uitgevoerd?

De renovatie van Vonk omvat zowel reguliere bouwkundige ingrepen als geïntegreerde natuurinclusieve maatregelen. De twee gaan hand in hand: de vervanging van gevelbekleding en aanpassingen aan dakoverhangs worden benut om fauna-voorzieningen in te werken.

Lamellenstructuur noordgevel (vleermuizen): Het eerste OSB-paneel in de dakoversteken wordt vervangen. Op die plaats wordt een lamellenstructuur aangebracht. Richtlijnen voor de lamellen: ruimte tussen lamellen 15–30 mm (variërend, zodat vleermuizen een zo nauw mogelijk deel kunnen opzoeken), lamellenstructuur op 20 mm voor de muur geplaatst zodat vleermuizen ook achter de structuur kunnen kruipen. Openingen tussen de lamellen onderling (ca. 50 mm hoog, 15 mm breed) laten vleermuizen toe intern te migreren zonder naar buiten te gaan. Onderaan wordt een invliegopening van 2 cm hoog voorzien. Geen chemisch behandeld hout of harsdragend hout.

Opbouwkast TU/e (westgevel): Een door de Technische Universiteit Eindhoven ontwikkelde opbouwkast voor vleermuizen wordt geplaatst op de houten beplanking boven de ramen, in de insprong van de westgevel. Afwerking en exacte plaatsing worden in overleg afgestemd.

Liftschacht/ventilatieschacht (westgevel – onderzoeksoptie): De liftschacht biedt potentieel als intern vleermuizenverblijf met grote verticale temperatuurgradiënt. Er wordt onderzocht naar geschikte omstandigheden voor de toepassing.

Nestkasten voor vogels: Op geschikte gevels worden opbouwkasten voor Gierzwaluw, Huiszwaluw, Huismus en Mezen geplaatst. De plaatsing houdt rekening met oriëntatie, hoogte (min. 3 m voor invliegopening) en afwezigheid van nachtverlichting in de aanvliegroute wordt onderzocht

Ecologische randvoorwaarden: Een cruciale randvoorwaarde is de verlichtingssituatie. Vleermuizen vermijden kunstlicht aan hun verblijfplaats. Op de site is straatverlichting aanwezig. De voorzieningen worden zo gesitueerd dat er binnen een straal van 10 m rond de invliegopeningen en langs de aanvliegroute geen verlichting staat (lichtintensiteit < 0,5 lux). Connectiviteit met het omliggende bos via lijnvormige structuren (bomenrijen, hagen) is eveneens een vereiste voor vleermuizen. Dit is mogelijks nog voldoende aanwezig.

Voor Huiszwaluw dient er op maximaal 200 m modder beschikbaar te zijn voor nestenopbouw. Dit kan artificieel aangebracht worden en dient herhaald te worden in droge periodes. à te bekijken of dit haalbaar is.

Timing en kosten uitvoeringsfase

• [Datum start werken: aan te vullen]
• [Datum ingebruikname: aan te vullen]
• [Kosten uitvoeringsfase: aan te vullen]