Cursus biodiversiteitsmonitoring in veen

Veengebieden behoren tot onze meest bijzondere natuurgebieden, niet alleen vanwege hun vermogen om grote hoeveelheden koolstof en water op te slaan, maar ook omdat ze een thuis bieden aan tal van unieke en bedreigde soorten. De aanwezige planten en dieren hebben zich specifiek aan de natte en voedselarme omstandigheden in het veen aangepast. Dit betekent dat ze vaak nergens anders kunnen overleven. Helaas verkeren veel van onze veengebieden momenteel in slechte staat, waardoor deze kwetsbare soorten onder grote druk staan. Een betere kennis en herkenning van specifieke veensoorten is daarom een cruciale stap in de bescherming en het herstel van deze bijzondere ecosystemen.

De cursusreeks bestaat uit verschillende modules, telkens rond een specifieke soortgroep die een belangrijke rol speelt in veengebieden. Met deze sessies willen wij de expertise van conservators, beheerders en onderzoekers die actief zijn in (beekdal)venen versterken op het gebied van biodiversiteit en monitoring. Tijdens de lessen gaan we dieper in op de ecologie, de herkenning in het veld en de juiste monitoringstechnieken.

1. Zweefvliegen (Syrphidae)

Zweefvliegen vormen een diverse groep insecten binnen de orde van de vliegen en muggen (Diptera). Ze spreken tot de verbeelding door hun kleurrijke uiterlijk en verbluffende mimicry, maar ook hun ecologie is bijzonder interessant. Bovendien zijn het uitstekende bioindicatoren die ons veel vertellen over de staat van een ecosysteem.

In deze cursus focussen we specifiek op de soorten die we terugvinden in veengebieden. We starten met een online theorieles over de algemene levenswijze en taxonomie, om ons daarna te verdiepen in de veengebonden soorten. Ook monitoringstechnieken en het recente onderzoek van Natuurpunt Studie komen uitgebreid aan bod. Ten slotte trekken we het veld in om de praktijk van het inventariseren en de veldverkenning onder de knie te krijgen.

Data: 15 en 22 april 2026

Theorieles: online webinar op 15 april 2026 (13u - 16u)

Veldbezoek: 22 april 2026 (09:00u – 16:00u)

• Waar: Betekom (BE)

• Begeleiding: Seppe Strybos, Pieter Vanormelingen en Ward Tamsyn (Natuurpunt Studie en INBO)

• Benodigdheden: Laarzen, een loepje en eventueel een insectennet

Sprinkhanen

Datum: 30 juli 2026 (10u - 16u)

Sprinkhanen behoren tot onze meest opvallende insecten. Een aantal soorten heeft zich specifiek aangepast aan het leven in veen habitats. Tijdens deze cursus behandelen we, via een theorieles in de voormiddag en een veldbezoek in de namiddag, de soorten die je in het veen kunt aantreffen.

Je leert ze herkennen, ontdekt hoe je ze gestructureerd kunt monitoren en krijgt inzicht in hun ecologie en de interactie met het beheer. We bekijken ook wat de resultaten van Natuurpunt Studie ons leren over het optimale beheer voor deze groep. Na afloop kun je direct zelf aan de slag met monitoring plots of tellingen.

• Waar: Beringen (BE)

• Begeleiding: Seppe Strybos (Natuurpunt Studie)

• Benodigdheden: Laarzen, een loepje en eventueel een insectennet

Veenmossen (Sphagnum)

Data: 16 september en 13 oktober 2026

Veenmossen vormen een fascinerend en soortenrijk geslacht van mossen. Sommige soorten zijn ware kampioenen in waterbeheer: ze kunnen tot wel twintig keer hun drooggewicht aan water opslaan in hun cellen. Veenmossen gedijen in vochtige, doorgaans zure omstandigheden, waar ze uitgestrekte, bultige tapijten vormen. Naast een belangrijke bouwsteen van het veen zijn veel soorten ook goede bio-indicatoren, die veel kunnen vertellen over de toestand van het ecosysteem. Helaas is het op naam brengen van soorten niet altijd gemakkelijk.

Onder begeleiding van ervaren experts duiken we diep in de wereld van deze bijzondere groep die letterlijk het landschap vormgeeft. Deze tweedelige cursus combineert theorie met praktijk. Via veldwerk trekken we de natuur in om de ecologie en veldkenmerken ter plekke te bestuderen, en in de workshop gaan we aan de slag met microscopische determinatie om de details van de soorten te leren herkennen.

Na deze opleiding heb je een stevige basis om zelf met deze uitdagende groep aan de slag te gaan. Voorkennis is niet vereist, maar wel de bereidheid om je echt in deze materie te verdiepen.

Microscopie workshop op 16 september (10u - 16u)

• Waar: Antwerpen (BE)

• Begeleiding: Dirk De Beer (Antwerpse Mossenwerkgroep)

• Benodigdheden: Pincet met zeer fijne punt (indien in bezit), eigen lunch voorzien

Veldexcursie op 13 oktober (10u - 13u)

• Waar: Geel (BE)

• Begeleiding: Willem-Jan Emsens (Universiteit Antwerpen en KMDA)

• Benodigdheden: Loepje en laarzen

Ideaal voor conservators, beheerders en onderzoekers die actief zijn in (beekdal)venen.

• Deelnemen is gratis.

• Plaatsen zijn beperkt tot maximaal 15 deelnemers per cursus.

• Je kunt je inschrijven voor één cursus of voor de volledige reeks.

• Kun je na inschrijving toch niet deelnemen? Laat het ons weten zodat we jouw plaats kunnen doorgeven aan iemand anders.

• We raden aan om te carpoolen naar de veldbezoeken; dit wordt later met de deelnemers afgestemd.

• Is een cursus volzet? Dan plaatsen we je op de reservelijst en contacteren we je zodra er een plaats vrijkomt.