Energiezuinig telen van tomaat: praktijkresultaten uit Energlik 2025

De hoge energieprijzen en klimaatdoelstellingen dwingt glastuinbouwers om kritisch te kijken naar hun energieverbruik. Tegelijk blijft een rendabele tomatenteelt essentieel. Op het Proefstation voor de Groenteteelt werd onderzocht hoe ver energie-efficiënt telen van tomaat kan gaan zonder toegevingen op productie en kwaliteit. In 2025 werd een praktijkproef opgezet waarin innovatieve schermen, een aangepaste klimaatsturing en actieve ontvochtiging werden gecombineerd. De resultaten lees je hier.

De demonstratieproef vond plaats in een serre-afdeling van 720 m² en werd vergeleken met een even grote referentie-afdeling met een gangbare scherm- en klimaatstrategie. In de Energlik-afdeling werd tomaat van het ras Bronski, geënt op Maxifort, geteeld. Het schermpakket bestond uit een geperforeerde AC-folie als dagscherm en een dubbele laag geweven nachtscherm met aluminium. Door een aangepaste schermsturing sloten de schermen sneller en bleven ze langer dicht dan in de referentie. Ook werd een hogere relatieve luchtvochtigheid toegelaten en werd de inzet van minimumbuis sterk beperkt.Daarnaast werd een actief ontvochtigingssysteem met warmtepomp geïnstalleerd om gesloten telen mogelijk te maken. Door de laattijdige installatie kon dit systeem pas vanaf het voorjaar volledig geëvalueerd worden, maar het bood wel extra mogelijkheden om schermen langer gesloten te houden en ventilatie te beperken.

De aangepaste klimaat- en schermstrategie resulteerde in een duidelijke energiebesparing. Het verwarmingsverbruik in de Energlik-afdeling bedroeg 174 kWh/m², tegenover 345 kWh/m² in de referentie. Dat komt neer op een energiereductie van ongeveer 50%. Wanneer ook het elektriciteitsverbruik van de ontvochtiging (14 kWh/m²) wordt meegerekend, blijft de totale besparing zeer aanzienlijk. De grootste absolute energiebesparingen werden gerealiseerd in de winter en het vroege voorjaar, wanneer de warmtevraag het hoogst is. Ook de besparing in de zomer door beperking van minimumbuis draagt sterk bij aan het globale resultaat.

In het voorjaar kwam de productie in de Energlik-afdeling iets trager op gang dan in de referentie. Dit was te wijten aan een langere uitgroeiduur en lagere vruchtgewichten in mei en juni, onder meer door de extra schermuren en daardoor lagere lichtniveau. Later in het seizoen werd deze achterstand grotendeels ingehaald. Over het volledige teeltjaar bedroeg de totale productie 59,4 kg/m² in de Energlik-afdeling, tegenover 60,6 kg/m² in de referentie. Dat verschil van ongeveer 2% was niet significant. Ook de teeltopbrengst in euro per vierkante meter bleef nagenoeg gelijk, mede doordat de productieverschuiving richting najaar samenviel met gunstigere marktprijzen.

De energiezuinige teelt had slechts een beperkte invloed op de gewasstand en vruchtkwaliteit. De planten in de Energlik-afdeling waren gemiddeld langer en droegen een hoger plantbehang, als gevolg van de langere uitgroeiduur. De berekende assimilatenbalans toonde desondanks aan dat de aanmaak en het verbruik van suikers goed in evenwicht bleven en vergelijkbaar waren met de referentie. Op vlak van kwaliteit werden slechts kleine verschillen waargenomen. De vruchten uit de referentie scoorden hoger voor hardheid en Brix, maar deze verschillen waren klein en praktisch niet waarneembaar. De Energlik-afdeling liet dan weer een iets betere trosvorm zien. Over het geheel genomen bleef de vruchtkwaliteit in beide afdelingen op een goed niveau.

De Energlik-tomatenproef van 2025 toont aan dat zeer vergaande energiebesparingen mogelijk zijn in de tomatenteelt, met slechts een beperkte impact op productie, opbrengst en kwaliteit. Vooral tijdens energie-intensieve periodes biedt deze aanpak duidelijke voordelen. Met een verdere optimalisatie van actieve ontvochtiging ligt er bovendien nog extra potentieel voor gesloten en energie-efficiënt telen van tomaat.