Verslag van de dag: event ‘Van technische uitdaging naar succesvolle opschaling’

We startten de dag in de Food Pilot. Onder het genot van een kop koffie of thee, luisterden zo’n 60 deelnemers naar de introductie van Nathalie Bernaert (ILVO, Food Pilot en Food Pioneers Accelerator).

De Food Pilot is een initiatief van FPA-partners ILVO en Flanders’ FOOD. Het is een testomgeving, ook wel ‘speeltuin’ genoemd, voor bedrijven, labo’s, onderzoekers en overheden met uitdagingen in voedselverwerking. Zij kunnen er terecht voor de ontwikkeling van nieuwe producten, verbetering van processen, bepaling van houdbaarheid, smaak, allergenen, duurzaamheid enzovoort. Oplossingen worden gerealiseerd via co-creatie en in alle confidentialiteit. 

Bij de Food Pilot hebben bedrijven en onderzoekers de nodige faciliteiten en expertise tot hun beschikking. Waaronder talloze voedingsverwerkingsmachines, labo’s en voedingsdeskundigen. Alleen al in 2024 werden 467 piloottesten uitgevoerd voor 111 opdrachtgevers.

Sommige thema’s komen vaak terug in de Food Pilot én hangen samen met ons programma. Denk aan slim omgaan met nevenstromen, de eiwittransitie en voeding & gezondheid. Tijdens de rondleiding door Food Pilot kwamen deelnemers drie stands tegen waar deelnemers van diverse ILVO-collega’s meer informatie kregen over deze thema’s. Ook werden bijzondere onderzoeks- en pilootprojecten uitgelicht.

“Uit onderzoek is gebleken dat veel ondernemers het lastig vinden om na de lab- en pilotfase de stap naar technisch opschalen te zetten. Food Pioneers Accelerator verbetert en versnelt de opschalingsmogelijkheden voor bedrijven die innovatieve voedseloplossingen ontwikkelen.

Daarvoor biedt Food Pioneers Accelerator begeleiding, een grensoverschrijdend netwerk en subsidie. Als de juiste bedrijven (sneller) de weg naar de markt vinden, maken we met elkaar onze voedselketen efficiënter, duurzamer en gezonder. Én versterken we de concurrentiepositie van de grensregio.

Het kan lastig zijn om een opschalingspartner (over de grens) te vinden, waardoor mogelijkheden onbenut blijven.​ Daarom brengen we die letterlijk in kaart. Aan tientallen bedrijven is gevraagd of zij openstaan voor contract manufacturing in hun regio​. Dit resulteerde in een uitgebreide database die we gebruiken om bedrijven te matchen in de opschalingtrajecten. ​Daarnaast publiceerden we op 2 februari een interactieve kaart met productiefaciliteiten in Zuid-Nederland en Vlaanderen.”

“Het maakt veel verschil of je een recept thuis op je fornuis klaarmaakt in je kleine kookpot, of in een ketel op industriële schaal. Technisch opschalen is niet simpelweg met dezelfde instelwaarden of setpoints het recept verdubbelen. Variabelen als warmte, shear en luchtinslag schalen niet lineair. Een recept in een industriële ketel verwarmen op dezelfde temperatuur als in een pan kan een eindresultaat met een heel andere kwaliteit, structuur, eigenschappen of voedingswaarden opleveren.

Een integrale aanpak waarin je nadenkt over wat je qua eigenschappen verwacht van je eindproduct is belangrijk. En vervolgens ga je experimenteren met zogenoemde ‘transfervariabelen’, om met verschillende setpoints uiteindelijk hetzelfde ‘productgedrag’ te realiseren op grotere schaal. Dat vraagt om andere apparatuur, machine-instellingen en geometrie.”

“In de ‘haast’ en het enthousiasme van ondernemen, wordt het recht vaak vergeten. Voor ondernemers is de verleiding groot om te springen. Mijn belangrijkste advies is om op tijd te pauzeren. Neem even afstand van je idee, product of bedrijf. Denk na over waar je staat, waar je naartoe wilt en hoe je dat het best bereikt. Over hoe je de flow van je (productie)proces ziet. En als je daar een partnerschap – bijvoorbeeld in de vorm van een leverancier of co-manufacturer – bij nodig hebt, denk dan ook goed na over hoe sterk je product is en hoe je het wilt beschermen. Leg afspraken rondom IP duidelijk vast. Upscalen komt met allerlei vraagstukken die waarschijnlijk buiten je expertisegebied liggen, maar laat je daar niet door verrassen en vraag op tijd om advies.”

“Voor foodbedrijven die een (nieuw) product op de markt brengen, gelden altijd een aantal basisvereisten. Denk bijvoorbeeld aan een verplichte registratie bij het FAVV in België of de NVWA in Nederland. Daarnaast moet elk product voldoen aan de geldende wetgeving, waar EG-Verordening 178/2002 aan de basis ligt voor voedingsbedrijven.

De producteigenaar blijft in alle gevallen eindverantwoordelijk voor zaken zoals de traceerbaarheid van ingrediënten en de volledigheid van de etikettering, ongeacht het stadium van productie, verwerking of distributie. Dit blijft zo, ook wanneer er wordt samengewerkt met een contract manufacturer. Aan de leverancierskant geldt dat zij voedselveiligheid en traceerbaarheid moeten borgen doorheen de volledige keten en beschikbaar moeten zijn voor controles. Daarnaast zijn ze verantwoordelijk voor het bezorgen van up-to-date specificaties en informatie.

Bij AMNorman merken we dat er bij opschaling vaak problemen ontstaan wanneer de rolverdeling tussen de brand owner en de contract manufacturer niet duidelijk is vastgelegd. Achteraf met de vinger wijzen is gemakkelijk, maar de echte vraag is: bij onvolledige afspraken, wie draagt welke verantwoordelijkheid? Zeker op het vlak van voedselveiligheid is dat cruciaal. Het goede nieuws: je staat er niet alleen voor. Tijdig advies inwinnen kan veel kopzorgen voorkomen.”

“Tachtig procent van de foodinnovaties overleeft het eerste jaar niet. Dat kan verschillende redenen hebben. Wat ik zelf vooral vaak zie? Bob de Bouwer-ondernemers. Zij houden zich heel veel bezig met de vraag: kunnen wij het maken? (Nou en of!) Maar dat is een klassiek geval van inside-out redeneren. De échte vraag moet zijn: als ik het kan maken, willen mensen het dan ook kopen?

Mijn belangrijkste advies is daarom: wees geobsedeerd door de klant. Succes van foodinnovaties staat of valt met ‘desirability’, en die kun je valideren bij de consument. Daar zijn verschillende manieren voor. Zelf heb ik bijvoorbeeld veel met een zoutjesmerk gewerkt. Dan nam ik wel eens een nieuwe smaak chips mee naar een feestje, waar ik het product enthousiast pitchte en mensen liet proeven. Niemand durft dan te zeggen dat het niet lekker is, dus de lovende reacties waren unaniem. Wat je eigenlijk moet doen is gewoon – zonder iets te zeggen – een schaaltje op tafel zetten en kijken wat er gebeurt. Schaaltje niet leeg aan het einde van de borrel? Stop er dan maar mee. Of beter nog, test je product in de juiste context met de echte kopers op punt van aankoop, bijvoorbeeld in de supermarkt.”

Na een korte pauze was het tijd voor het derde onderdeel van het programma. Met daarin het ondernemersverhaal van één van de FPA-deelnemers.

“We hebben ons bij The Protein Brewery gestort op het volgende probleem: hoe kunnen we 10 miljard mensen smakelijk, voedzaam en duurzaam te eten geven, zonder de planeet uit te putten? De wereldwijde vraag naar voedsel groeit tot 2050 met 70-100%, en met dierlijke eiwitbronnen kunnen we niet aan deze vraag tegemoetkomen.

Omdat de bestaande plantaardige alternatieven niet altijd voldoen aan de verwachtingen van de consument, wordt wat ons betreft de weg vrijgemaakt voor eiwitten op basis van schimmels. Want schimmels zijn van nature duurzaam en voedzaam. Bij The Protein Brewery hebben we duizenden soorten onderzocht en de beste geselecteerd op basis van duurzaamheidsreferenties, voedingsprofiel, smaakbeleving en betaalbaarheid. We ontwikkelen slimme technologieën en productieprocessen, met behulp van fermentatie. Op dit moment werken we aan een supervoedzaam en breed toepasbaar nieuw mycelium-ingrediënt, vol eiwitten, vezels en andere nutriënten, voor gebruik in bijvoorbeeld plantaardige zuivelalternatieven.

Dankzij steun van Food Pioneers Accelerator worden er nu testruns uitgevoerd bij Bio Base Europe Pilot Plant in het Vlaamse Gent om het downstreamproces verder te optimaliseren en de kwaliteit van het productieproces verder te borgen. Dit zal leiden tot lagere productiekosten én een nog beter neutraal smaakprofiel van het eindproduct Fermotein.”

Stephane Criel, Monard Law: “Denk goed na over je contracten. Staan alle belangrijke afspraken op papier en zitten documenten goed in elkaar?”

Amber Gielis, AM Norman: “Denk voor opstart goed na of je zelf wilt produceren of samenwerken met een co‑manufacturer. Er hangt veel af van die beslissing.”

Theo Toering, Bamboo Brands: “Durf kritisch te zijn op je eerste ‘baby’. Je eerste idee is zelden HÉT idee.”

Sjaak Berden, LIOF: “Ga naar buiten om met je potentiële klant te praten, vóórdat je investeert in zaken als technologie.”

Marjan Welvaerts, BOM: “Kijk op de kaart op de website van Food Pioneers Accelerator. Misschien denk je dat je hele unieke behoeftes hebt, maar is er in de buurt een goede technische of inhoudelijke partner te vinden om je verder te helpen met wat je nodig hebt om op te kunnen schalen.”

Gilbert Verschelling, The Protein Brewery: “Wees je ervan bewust dat je de wijsheid niet in pacht hebt. Het is beter om niet alle kaarten tegen de borst te houden, maar je open te stellen om goede, beredeneerde, inhoudelijke feedback te kunnen krijgen. The Protein Brewery heeft daardoor echt een pivot gemaakt. We zetten aanvankelijk in op toepassing in vleesvervangers, maar focussen ons nu op andere segmenten die veel beter bij Fermotein® passen.”

René-Jeroen Verschuur, Friesland-Campina: “Ik heb gedurende mijn carrière het meeste geleerd van de dingen die niet in één keer goed gingen. Er wordt soms wat makkelijk gedacht over technologische opschaling. De stap van het lab naar de fabriek gaat niet altijd in één keer goed, dat gaat met vallen en opstaan. Neem dat serieus.”

We zien je graag terug op het slotevenement van Food Pioneers Accelerator. Meer informatie volgt via deze website.