Aquathermie in erfgoed: van potentieel naar praktijk

Aquathermie maakt gebruik van warmte uit oppervlaktewater zoals grachten, vijvers en rivieren. Die warmte wordt via een warmtewisselaar en warmtepomp opgewaardeerd tot bruikbare energie voor gebouwen.

Verschillende studies, zoals bij Kasteel Westmalle en Hoeve Nemerlaer, tonen aan dat dit technisch haalbaar is. Afhankelijk van de locatie kan zowel stilstaand als stromend water worden ingezet. Zo wordt duidelijk dat aquathermie flexibel toepasbaar is in uiteenlopende erfgoedsituaties.

Daarnaast kan het systeem niet alleen instaan voor verwarming, maar ook sanitair warm water leveren en in sommige gevallen zelfs bijdragen aan koeling.

Een belangrijke bekommernis bij aquathermie is de impact op het ecosysteem. Uit de verschillende studies blijkt dat die impact in de praktijk zeer beperkt blijft.

Bij toepassingen in stilstaand water blijft de temperatuurdaling binnen de natuurlijke schommelingen van het water. In stromend water is het effect zelfs nog kleiner, doordat de continue stroming temperatuurverschillen snel opvangt.

Dit maakt dat aquathermie, mits een goed ontwerp, ecologisch verantwoord kan worden toegepast, zelfs in gevoelige erfgoedomgevingen.

Hoewel de technologie op zich bewezen is, blijkt elke erfgoedsite uniek en vraagt elke toepassing een specifieke aanpak.

Bij de Citadel van Diest bijvoorbeeld spelen schaal, timing en de beschermde status van het erfgoed een belangrijke rol. Ook andere factoren zoals waterdiepte, stroming of hoogteverschillen bepalen mee welke oplossing haalbaar is.

De belangrijkste les die uit de verschillende trajecten naar voren komt, is dat er geen standaardoplossing bestaat. Aquathermie vraagt telkens een zorgvuldige afstemming op de kenmerken van de site en het gebruik van de gebouwen.

Opvallend is dat de grootste uitdagingen vandaag niet zozeer technisch zijn, maar vooral te maken hebben met regelgeving en organisatie.

Partners zoals Brabants Landschap en de Erfgoedstichting Vlaams-Brabant geven aan dat het verkrijgen van vergunningen vaak complex en onduidelijk is. Er bestaat nog geen eenduidig kader, waardoor aanvragen soms onzeker verlopen en extra vragen oproepen bij betrokken instanties, zoals waterbeheerders.

Daarnaast spelen ook vragen rond ecologische impact en verantwoordelijkheden voor beheer en onderhoud een rol. Dit maakt dat projecten soms vertraging oplopen, ondanks hun technische haalbaarheid.

Omdat aquathermie nog relatief nieuw is binnen erfgoedprojecten, is het delen van kennis en ervaringen essentieel.

Veel partners geven aan nood te hebben aan concrete en praktische inzichten, zoals welke waterlichamen geschikt zijn, hoe het zit met energieverbruik en welke onderhoudsaspecten komen kijken bij de installaties. Door ervaringen uit verschillende projecten samen te brengen, ontstaat stilaan een beter beeld van wat werkt en waar nog uitdagingen liggen.

Die gezamenlijke leerervaring helpt om drempels te verlagen en toekomstige projecten sneller en efficiënter op te starten.

Ondanks de huidige uitdagingen is het potentieel van aquathermie groot. De technologie kan een aanzienlijke vermindering van CO₂-uitstoot realiseren ten opzichte van klassieke verwarmingssystemen op fossiele brandstoffen.

Op lange termijn blijkt aquathermie bovendien financieel vergelijkbaar met andere duurzame technieken, terwijl het tegelijk bijdraagt aan het toekomstbestendig maken van waardevol erfgoed.

Daarmee vormt het een belangrijke schakel in de bredere energietransitie.

Op 1 oktober organiseren we de Netwerkbijeenkomst & Symposium rond aquathermie op de Citadel van Diest.

Tijdens deze dag brengen we partners, experten en geïnteresseerden samen om ervaringen te delen en in gesprek te gaan over de belangrijkste uitdagingen en kansen. Je krijgt niet alleen inhoudelijke inzichten, maar ook de kans om de site te bezoeken en te ontdekken hoe aquathermie hier in de praktijk wordt verkend.

Het wordt een inspirerende dag voor iedereen die betrokken is bij erfgoed en duurzame energie.