Is gesloten aquathermie de betere oplossing voor cultureel erfgoed?
De vijf demonstratiesysites binnen het Interreg-project Aquathermie in cultureel erfgoed hebben allemaal gekozen voor een gesloten aquathermisch systeem. Dit valt op, omdat een open systeem ook een goede oplossing kan zijn. Waarom komt juist deze oplossing bij de erfgoedlocaties steeds naar voren?
Interreg | 30/09/2026
Cultureel erfgoed stelt bijzondere eisen
Zoals in voorgaande nieuwsbrief naar voren kwam: Cultureel erfgoed vraagt om maatwerk. Monumentale waarden beperken soms welke aanpassingen of verbouwingen mogelijk zijn. Ook moet rekening worden gehouden met de zichtbaarheid en inpassing van technische installaties. Daarnaast verschilt de beschikbare waterbron sterk per locatie: van een rivier of kanaal tot een beek of slotgracht.
De ervaringen binnen de demonstratiesites laten zien dat onder andere de volgende aandachtspunten naar voren komen bij aquathermie in cultureel erfgoed:
- Zorgvuldige inpassing van de installaties met oog voor bescherming van het monument
- De ecologische effecten van aquathermie en het verkrijgen van vergunningen
- Het beheer en onderhoud van de installaties
Open- vs gesloten aquathermie
Binnen aquathermie kan onderscheid gemaakt worden tussen open of gesloten systemen. Bij een open systeem wordt oppervlaktewater opgepompt en naar de warmtepomp gebracht. Nadat de warmte aan het water is onttrokken wordt het water teruggebracht naar de waterbron.(1)
Bij een gesloten systeem wordt de warmtewisselaar in het oppervlaktewater geplaatst. Hier wordt de warmte van de waterbron overgedragen aan een warmte-uitwisseling vloeistof dat via leidingen naar de warmtepomp wordt gebracht.(1)
Voordelen van een gesloten systeem in cultureel erfgoed
Een belangrijk verschil is dat bij een gesloten systeem geen oppervlaktewater door het interne leidingcircuit stroomt. Dat kan voordelen bieden voor beheer en onderhoud en de ecologische effecten. Water uit rivieren, grachten en kanalen kan bijvoorbeeld slib, kleine organismen en ander materiaal bevatten. Dit kan ophopen en moet schoongemaakt worden. Ook kan de filter in de leidingen de kleine organismen schaden.(2,3)
Ook voor erfgoed kan de manier waarop de installatie wordt ingepast een voordeel zijn. In Lier kunnen bij de gekozen oplossing alle actieve componenten, zoals pompen en regeling, in de technische ruimte in het gebouw worden ondergebracht. Hierdoor kan geluid lokaal worden afgeschermd. In dit project zorgt een gesloten systeem er dus voor dat visuele- en geluidshinder eenvoudiger verminderd kunnen worden, wat een belangrijk punt is binnen cultureel erfgoed.
Als laatste, zijn gesloten aquathermische systemen vooral interessant bij kleinere projecten. Open systemen kunnen grotere vermogens leveren, mits voldoende wateroppervlak beschikbaar is. Uit de haalbaarheidsstudies van de vijf demosites binnen het project Aquathermie in Cultureel Erfgoed blijkt dat het het benodigd vermogen tussen de 15 kW en de 180 kW ligt. Dit worden gezien als kleinere projecten, waar cultureel erfgoed vaak onder zal vallen.(4)
Dus, is het de betere oplossing?
Een gesloten aquathermisch systeem heeft meestal de voorkeur in cultureel erfgoed ten opzichte van een open systeem. Een gesloten aquathermisch systeem bied onder andere de volgende voordelen:
- Het systeem heeft minder onderhoud nodig (2)
- De effecten op organismen in het water is kleiner (3)
- Het systeem bied een flexiebele inpassings
Dus, Is het de betere oplossing? Helaas kan dat niet zo gegeneraliseerd worden. Elke site is anders en beslissing moeten gemaakt moet worden vanuit de unieke eigenschappen van het erfgoed. Hoewel gesloten aquathermie in veel gevallen een passende oplossing blijkt te zijn, kunnen andere oplossingen voor bepaalde erfgoedsites beter passen.