Is gesloten aquathermie de betere oplossing voor cultureel erfgoed?

Zoals in voorgaande nieuwsbrief naar voren kwam: Cultureel erfgoed vraagt om maatwerk. Monumentale waarden beperken soms welke aanpassingen of verbouwingen mogelijk zijn. Ook moet rekening worden gehouden met de zichtbaarheid en inpassing van technische installaties. Daarnaast verschilt de beschikbare waterbron sterk per locatie: van een rivier of kanaal tot een beek of slotgracht.

De ervaringen binnen de demonstratiesites laten zien dat onder andere de volgende aandachtspunten naar voren komen bij aquathermie in cultureel erfgoed:

• Zorgvuldige inpassing van de installaties met oog voor bescherming van het monument
• De ecologische effecten van aquathermie en het verkrijgen van vergunningen
• Het beheer en onderhoud van de installaties

Binnen aquathermie kan onderscheid gemaakt worden tussen open of gesloten systemen. Bij een open systeem wordt oppervlaktewater opgepompt en langs een warmtewisselaar geleid. Daar wordt warmte uit het oppervlaktewater overgedragen aan het circuit van de warmtepomp. Vervolgens wordt het oppervlaktewater teruggebracht naar de waterbron. (1)

Bij een gesloten systeem wordt de warmtewisselaar in het oppervlaktewater geplaatst. Door deze warmtewisselaar circuleert een warmteoverdrachtsvloeistof, bijvoorbeeld een mengsel van water en glycol. Deze vloeistof neemt warmte uit het oppervlaktewater op en transporteert deze via leidingen naar de warmtepomp. (1)

Een belangrijk verschil is dat bij een gesloten systeem geen oppervlaktewater door het interne leidingcircuit stroomt. Dat kan voordelen bieden omrent onderhoud en de ecologische effecten op het waterleven. Water uit rivieren, grachten en kanalen kan bijvoorbeeld slib, kleine organismen en ander materiaal bevatten. Dit materiaal kan zich ophopen in onderdelen van een open systeem en moet regelmatig onderhouden worden. Ook kan de filter in de leidingen van open systemen de kleine organismen schaden. (2,3)

Voor erfgoed kan de manier waarop de installatie wordt ingepast een voordeel zijn. Bij een van de demosites binnen het project Aquathermie in cultureel erfgoed kunnen bij de gekozen oplossing alle actieve componenten, zoals pompen en regeling, in de technische ruimte in het gebouw worden ondergebracht. Hierdoor kan geluid eenvoudiger lokaal worden afgeschermd. In dit project maakt het gesloten systeem het dus makkelijker om visuele- en geluidshinder te beperken, wat een belangrijk punt is binnen cultureel erfgoed.

Ten slotte zijn gesloten aquathermische systemen vooral interessant bij kleinere projecten. Voor grotere vermogens kan een open systeem interessanter worden, mits voldoende waterdebiet beschikbaar is. Uit de haalbaarheidsstudies van de vijf demosites binnen het project Aquathermie in Cultureel Erfgoed blijkt dat het het benodigd vermogen tussen de circa 15 kW en de 170 kW ligt. (4)

Gesloten aquathermie kan binnen cultureel erfgoed verschillende voordelen bieden:

• Minder risico op vervuiling van het interne systeem en daardoor mogelijk minder onderhoud (2)
• Minder directe effecten op de waterorganismen (3)
• Flexibele mogelijkheden voor de inpassing van de installatie

Dus, Is het de betere oplossing? Dat kan niet zo algemeen worden gesteld. Elke erfgoedlocatie is anders en beslissing moeten gemaakt moet worden vanuit de unieke eigenschappen van het gebouw, de omgeving, de waterbron en het soort project. Hoewel gesloten aquathermie in veel gevallen een passende oplossing blijkt te zijn, kunnen op andere erfgoedlocaties andere oplossingen beter passen.