Symposium Aquathermie in Erfgoed

Na een welkomstwoord van Philippe de Backer (Stichting Kempens Landschap) gaven de vijf demosites een update. Bij bijna alle sites is de technische haalbaarheid aangetoond en verschuift de aandacht naar vergunningen en uitvoering. In Lier is de omgevingsvergunning binnen en loopt de aanbesteding. In Diest wordt de aanbesteding voorbereid. De stand van zaken per site lees je in deel 1 en deel 2 van onze reeks over de demosites.

Daarna gingen de deelnemers in twee rondes aan thematafels in gesprek over drie thema's: de inpassing in erfgoed, techniek en financiën, en draagvlak en stakeholdermanagement. Een rondleiding door de Citadel sloot het inhoudelijke programma af.

Aquathermie en erfgoed blijken samen een sterke combinatie. De warmtewisselaars bevinden zich onder water en de techniek kan grotendeels onzichtbaar worden ingepast, met behoud van de erfgoedwaarden. Of een project slaagt, hangt vooral af van andere factoren: de beschikbaarheid en bruikbaarheid van water, het thermisch potentieel, de kosten en de vergunningverlening.

Opvallend was het grote aantal technische vragen gedurende de thematafels, onder meer over onderhoud, droogte, bevriezing en de keuze tussen een open en een gesloten systeem. Dat toont de grote interesse in de techniek én het belang van kennisdeling. (Lees ook: Is gesloten aquathermie de betere oplossing voor cultureel erfgoed?)

Naast kennisuitwisseling zijn praktijkvoorbeelden essentieel. Installateurs geven bijvoorbeeld aan dat een gesloten systeem weinig onderhoud vraagt. Opdrachtgevers willen dat echter eerst in de praktijk bewezen zien voordat ze erop durven te vertrouwen. Ervaringen uit concrete projecten kunnen dus helpen om onzekerheden weg te nemen.

Tegelijkertijd werden ook kritische vragen gesteld over de haalbaarheid van sommige demosites. Zo is de Suikerloods van Industrieel Museum Zeeland volledig afhankelijk van vrijwilligers en is de financiering nog niet rond, wat de toekomst onzeker maakt.

Innovatie brengt onvermijdelijk dergelijke onzekerheden en kennishiaten met zich mee. Waterbeheerders reageren daarop soms terughoudend, bijvoorbeeld met extra monitoringseisen. Die zijn niet altijd even goed onderbouwd en kunnen projecten vertragen. Hoe ga je daarmee om? De deelnemers deelden een aantal concrete handvatten:

• Betrek de juiste partijen vanaf het begin. Breng het volledige speelveld vroeg in kaart en betrek onder meer bestuurders, financiers en het waterschap.
• Maak de kosten voorspelbaarder. Spreid de financiering bijvoorbeeld over meerdere jaren of onderzoek de mogelijkheid van leasing.
• Maak de praktijk zichtbaar. Deel ervaringen, ook als iets niet loopt zoals gepland. Bespreek vooraf mogelijke wat-als-scenario's en bepaal samen hoe je daarop kunt reageren.

De belangrijkste open vragen gaan over beleid en verantwoordelijkheid. Er is veel water beschikbaar, maar een duidelijk kader voor aquathermie ontbreekt. Geldt de regel 'wie het eerst komt, wie het eerst maalt'? In de praktijk lijkt het soms alsof de eerste die een installatie in een gracht legt, geluk heeft. Een volgende initiatiefnemer kan op beperkingen botsen wanneer de toegestane afkoeling al bereikt is.

Bovendien verschilt de vergunningverlening sterk. In Nederland heeft elk waterschap een eigen visie op aquathermie. In Vlaanderen vergunt De Vlaamse Waterweg alleen open systemen vanaf 150 kW. Die verschillen roepen vragen op over de manier waarop projecten worden beoordeeld en welke ruimte er is voor nieuwe initiatieven.

Daarnaast blijft de vraag wie de kennishiaten opvult en het risico van innovatie draagt. Vandaag ligt die verantwoordelijkheid vooral bij pioniers en marktpartijen. Maar is het wenselijk dat zij die last alleen dragen? Of kan de verantwoordelijkheid meer worden gedeeld tussen overheden, waterbeheerders, kennisinstellingen en de markt?

De komende periode werken de demosites verder aan hun projecten en monitoren we de resultaten. De opgedane kennis en praktijklessen delen we via factsheets, de Interreg Vlaanderen-Nederland website, de project-website (in ontwikkeling) en LinkedIn.

Over ongeveer een jaar organiseren we een nieuw symposium, met nieuwe ervaringen uit de praktijk. Zo bouwen we verder aan kennisdeling en aan de voorwaarden om aquathermie ook in erfgoedlocaties op grotere schaal mogelijk te maken.

Vragen of verder praten? Neem contact op met Gilles de Groot (gilles@waterprof.nl) of Melissa Geerts (melissa.geerts@kempenslandschap.be).

Lees meer over het project Aquathermie in Erfgoed