Energiezuinig telen in de praktijk: realisaties bij Tomerel

Binnen het Interreg Vlaanderen-Nederland project Energlik worden innovatieve energietechnieken niet alleen getest op proefcentra, maar ook vertaald naar de praktijk. In 2025 nam Tomerel deze rol op als pilootbedrijf. Het Vlaamse familiebedrijf, opgericht door Eric en Els De Ryck en vandaag mee geleid door Jelle en Annelies De Ryck, teelt trostomaten op een areaal van ongeveer 4 hectare. Die schaal maakt het bedrijf representatief voor veel Vlaamse glastuinbouwbedrijven die voor dezelfde energie-uitdagingen staan.

De doelstelling binnen Energlik was om haalbare innovaties effectief te implementeren in een bestaande bedrijfscontext, zonder in te boeten op rendement. Daarbij moet de technische realiteit van het bedrijf in acht genomen worden, namelijk de warmtekrachtkoppeling (wkk) die de centrale energie- en CO₂-bron vormt.

De onbelichte teelt werd begin januari geplant met het ras Marinice en liep tot eind oktober. In het kader van Energlik koos De Ryck voor de installatie van een bijkomend energiescherm. Het oorspronkelijke scherm, op de bovenste ligger, is een acht jaar oude Luxous 1147 FR (Svensson). Het nieuwe scherm, een Luxous 1147 FR H2no kwam op het onderste dradenbed en biedt dankzij zijn anti-condenswerking een hogere lichttransmissie.

Door deze combinatie kon er met een dubbele schermlaag gewerkt worden op momenten dat maximale energiebesparing gewenst was, terwijl bij het openen van het oude scherm nog steeds voldoende lichttransmissie doorheen het nieuwe scherm mogelijk bleef. Hoewel het intensievere schermgebruik in de wintermaanden tot een merkbaar lichtverlies leidde, bleef dit op jaarbasis beperkt.

Parallel met de investering in schermen werd ook de klimaatstrategie verfijnd. De focus lag op het beperken van schermkieren en het gecontroleerd afvoeren van vocht doorheen gesloten scherm, zonder extra energievraag te creëren. De maximumbuis werd verlaagd om grote energiepieken te vermijden. Tegelijk bleef de sturing realistisch en afgestemd op de noden van het ras en het bedrijf. Omdat Tomerel uitsluitend met wkk werkt, speelt naast warmtevraag ook elektriciteitsproductie en CO₂-dosering een rol in het energieverhaal, wat de optimalisatie complex maar tegelijk praktijkrelevant maakt.

Over het volledige teeltseizoen bedroeg het totale energieverbruik 295 kWh per vierkante meter. Het verbruik is moeilijk één-op-één te vergelijken met voorgaande jaren door verschillen in buitenomstandigheden en plantdatum, maar in vergelijking met de referentie op de praktijkcentra ligt het verbruik duidelijk lager.

Voor de teler zelf was vooral het feit dat de gasketel tijdens de winter niet moest worden ingeschakeld een belangrijke vaststelling. Ondanks enkele koudere periodes kon de teelt volledig draaien op de wkk, wat voorgaande jaren niet volstond. Volgens Jelle De Ryck lag de grootste winst niet alleen in de nieuwe scherminstallatie, maar vooral in het bewuster omgaan met schermgebruik en vochtsturing.

Ondanks de latere plantdatum en het intensieve schermgebruik werden sterke productieresultaten behaald. De eerste bloei werd al in januari waargenomen en begin april startte de oogst. Over het seizoen werden net geen dertig trossen per hoofdstengel geoogst, wat resulteerde in ongeveer 103 trossen per vierkante meter. Met een gemiddeld trosgewicht van 668 gram werd een eindproductie van 68,77 kg/m² gerealiseerd.

Wanneer deze productie wordt geplaatst tegenover het energieverbruik, komt de energie-efficiëntie uit op 0,23 kilogram tomaat per kWh. Dat is een sterk resultaat binnen een onbelichte trostomatenteelt en toont aan dat de energiebesparende maatregelen geen negatieve impact hadden op het teeltrendement.

De realisaties bij Tomerel tonen aan dat energiezuinig telen geen theoretisch verhaal blijft, maar effectief kan worden toegepast op een commercieel bedrijf. Door een doordachte schermkeuze te combineren met gerichte klimaatsturing en een grotere focus op vochtbeheersing kon het energieverbruik duidelijk worden teruggedrongen, terwijl productie en energie-efficiëntie op een hoog niveau bleven.

De ervaringen van het pilootbedrijf bevestigen dat energiebesparing niet alleen in technologie zit, maar evenzeer in kennis, sturing en dagelijkse opvolging. Daarmee levert Tomerel een belangrijk praktijkbewijs binnen Energlik dat de weg naar een energiezuinigere tomatenteelt haalbaar en realistisch is.