Kindcentrum De Kreeke (basisschool) - Westdorpe

Aanleiding

Vanaf het begin van het project is geprobeerd om de huidige locatie van basisschool De Kreeke en kinderopvang ’t Kreekeltje aan de Wilhelminastraat in Westdorpe op een groene toekomstbestendige manier te vernieuwen. Na meerdere locaties te hebben onderzocht is de door ons aangedragen voorkeursvariant op de huidige locatie door de gemeenteraad van Terneuzen overgenomen. Deze variant gaat uit van vernieuwbouw op de locatie van het oude schoolgebouw langs de Wilhelminastraat en slop van het gebouw langs de Singel. De vrijkomende ruimte tussen het nieuwe IKC en de Molenkreek kan daardoor worden ingericht als een groene parkomgeving. Het geheel voorziet met de renovatie van de gymzaal in een nieuw groen dorpshart waar onderwijs, opvang en ruimte voor de natuur hand in hand gaan. Om dit maximaal in te vullen worden ook de gebouwen natuurinclusief gebouwd en verbouwd. Na overleg met Vlaamse en Zeeuwse deskundigen (Romeo Liekens – Natuurpunt; Jan van den Berghe – Blenders; Alex Wieland – Het Zeeuwse Landschap; Evert van Kampen – Bladgroen.) in het kader van het Interregprogramma ‘Natuur-inbouw’ dat wordt begeleid door Natuurpunt Studie, is er gekeken naar manieren waarop voorzieningen kunnen worden gerealiseerd. Bijzonder aan het project is dat we Biobased bouwen en streven naar een CO2-score die nu al dicht in de buurt komt van de doelen van Parijs-2050. Om Biobased bouwen te combineren met Natuurinclusief bouwen is er nog aan kennis te winnen, zo ontbreekt het bijvoorbeeld aan een spouw en is de draagkracht van een houten dakconstructie beperkter t.o.v. beton, waardoor het duurder is om te voorzien in (extensieve) groendaken. Samen met de deskundigen zijn deels innovatieve oplossingen aangedragen om deze combinatie van Biobased en Natuurinclusief te realiseren en een voorbeeld te kunnen zijn voor anderen.

Vleermuisdakrand

Bij traditionele bouw wordt doorgaans nog steeds met een geïsoleerde en geventileerde spouwconstructie gewerkt. Voor vleermuizen kunnen voorzieningen in de gevel ingebouwd worden of vleermuiskasten aan de buitenzijde worden toegevoegd. In ons overleg met de ecologen is duidelijk geworden dat vleermuizen behoefte hebben om zelf de geschikte plek te kiezen die op dat moment afhankelijk van soort, seizoen en weersomstandigheden het beste past. Een voorziening die aan vleermuizen de mogelijkheid biedt om in de voorziening te kunnen migreren naar verschillende plekken op verschillende oriëntaties rondom het gebouw is aan te bevelen (net als in de vroegere spouwconstructie rondom een bakstenen gebouw). Omdat bij biobased gebouwen een spouwconstructie bijna altijd ontbreekt en de ruimte achter de gevelbekleding vaak open is en veelvoudig ventileert, ontbreekt het aan een geschikt ruimte die rondom bereikbaar is voor vleermuizen. Om toch te kunnen voorzien in een betere oplossing dan enkele inbouw- of opbouwkasten is een aangepaste dakrand ontworpen die rondom de verdieping op circa 7m hoogte de Noord-, Oost-, Zuid- en Westgeveldakrand verbindt.
De gemaakte ruimte heeft op elke oriëntatie minimaal twee invliegopeningen (200x20mm) en de binnenzijde is voorzien van een materiaal dat bestand is tegen uitwerpselen en grip biedt als roestplek voor vleermuizen. Het principe van deze dakrand is in de toekomst toepasbaar op andere biobased gebouwen. IKC De Kreeke in Westdorpe kan hierin een voorbeeld zijn en past haar dakrandconstructie hierop aan. Om dit voor elkaar te krijgen worden best forse investeringen gedaan omdat het project al een jaar geleden is aanbesteedt en dit een aanpassing van de initiële uitgangspunten in de aanbesteding betekent (i.p.v. enkele kasten ophangen, nu de dakrand rondom over 80m aanpassen).
In overleg met ecoloog Alex Wieland is afgestemd om ervoor te zorgen dat de vleermuisdakrand qua afmetingen geschikt is voor meerdere vleermuissoorten (zie afbeeldingen) en dat voorkomen wordt dat andere ongenode diersoorten de rustplek van de vleermuizen kunnen binnendringen en verstoren. Met de spuitkurkgevelafwerking wordt voorzien in een landingsplaats waarop vleermuizen zich goed kunnen vastklampen om erin te klauteren. Met de vleermuisdakrand hopen we te voorzien in ruimte voor de Laatvlieger, een soort die het erg moeilijk heeft. Daarnaast stimuleren we habitat voor ruige dwergvleermuizen met veel opgaand groen rondom het gebouw.

Nestgelegenheden voor vogels.

In verband met het behoud van de benodigde hoge isolatiegraad van het biobased gebouw vermijden we ingebouwde voorzieningen en willen we buiten de isolatieschil blijven met nestgelegenheden voor vogels. Afhankelijk van de vogelsoorten kiezen we een geveloriëntatie die passend is voor de betreffende soort en bewaken we de onderlinge samenhang (en eventuele conflictsituaties) door verspreide plaatsing van de voorzieningen op de diverse gevels. We hebben er in overleg met de ecologen over gesproken om meer te doen dan puur wettelijk noodzakelijk is omdat de kansen die we hier hebben om de biodiversiteit werkelijk te versterken groot zijn. We zorgen voor nestgelegeheden voor onderwstaande vogelsoorten.
Voor de huismussen voorzien we in minimaal 2 clusters van 7 nestkasten (één op noord- en één op oostgevel).
Voor de gierzwaluwen voorzien we in minimaal 8 nestkasten in de nabijheid van elkaar op de noordgevel.
Voor de zwarte roodstaart voorzien we in 2 nestkasten (één op noord- en één op oostgevel).
Voor de scholekster voorzien we een grindvlak op het lage dak omringd door stukken groendak met dakbegroeiing (sedum en grassen) en bruindak met een (deels) braakliggende zone met grond/hout.
Voor de huiszwaluw voorzien we in witte nestplanken met kunstnesten in de nabijheid of zelfs tegen de onderzijde van de nestvoorzieningen voor huismussen en gierzwaluwen. Het clusteren van nestgelegenheden voor verschillende soorten willen we faciliteren zodat we zoveel mogelijk voorzien in mogelijkheden voor vogels.

Daktuinen

Het IKC Westdorpe bestaat uit twee bouwlagen, waarbij de eerste verdieping circa 200m² kleiner is dan de begane grond. Deze 200m² wordt voor een deel ingevuld met installaties, een deel is een dakterras en het overige is ingevuld met een daktuin. De daktuin beslaat in totaal zo’n 100m² en ligt op 3,6m boven het maaiveld. Op het dak van de eerste verdieping (7,2m boven maaiveld) ligt een grote hoeveelheid zonnepanelen met daaromheen een groendakrand. Een iets lager gelegen dak bevindt zich boven het noodtrappenhuis op zo’n 6,5m boven maaiveld en is volledig ingevuld met een groen dak. Met de groene daken en de inrichting van de daktuin willen we bijdragen aan extra biodiversiteit voor vogels en insecten, de invulling is divers, inheems en grotendeels ontoegankelijk (alleen voor onderhoud en sporadisch voor educatiedoeleinden onder begeleiding). Het volledige dakoppervlak is voorzien van een detentie laag waarin 75 liter/m² regenwater kan worden gebufferd.

Educatie

Bij de toegang van de daktuin hebben de kinderen zicht op de verschillende daktuinelementen. Om ervoor te zorgen dat de kinderen meekrijgen waarom het belangrijk is voor de natuur om hierin ook op gebouwen te voorzien willen we een
educatief tableau maken op de grens van het dakterras en de daktuin. Hierop staat informatie over de daktuin in eenvoudige taal en wordt e.e.a. met ondersteunende beelden uitgelegd. Waar mogelijk gekoppeld aan al bestaand lesmateriaal.

Ondersteunende groenvoorzieningen in de directe nabijheid van het gebouw

Rondom het IKC Westdorpe bevindt zich een Schoolerf. Daarbij is een combinatie van veel groenvoorzieningen en speelaanleidingen in het groen gecombineerd met de toegangspaden en enkele verharde pleinen voor spelende kinderen. Qua groenvoorzieningen hebben we zoveel als kon de bestaande groenstructuren weten te behouden. Ondanks dat dit de bouw van het IKC niet makkelijker maakt zijn we ons bewust van de waarde van het behoud van volwassen groen.
Aan de Oostgevel van het gebouw staan een zestal volwassen Steeneiken (A), deze zijn aan de gebouwzijde iets gesnoeid en blijven staan, een waardevolle wintergroene plek.
Aan de Zuid- en Westzijde van het IKC is een haakvormige rij van volgroeide Leilindes (B) behouden. Deze bieden schaduw aan de speelplekken van de jongste kinderen van de school en de kinderopvang.
Aan de Noordzijde is een rij bestaande rode bomen (C) gerooid omdat ze én slecht waren én in de weg stonden voor de bouwplaats. Deze bomen worden vervangen door nieuwe bomen, die we qua soort afstemmen op de behoefte van de vogels, vleermuizen en insecten die we willen aantrekken, we denken hierbij aan (vlnr.) Rode Beuk, Zomereik, Sprokehout (Vuilboom), Valse Christusdoorn (Gleditsia), Winterlinde, Lijsterbes en Rode Beuk.
Op het schoolerf komen nog enkele plantvakken (D) die voorzien worden van een combinatie van Wilde Appel en Zoete Kers. Bij het kruispunt van de toegangspaden planten we twee Schietwilgen (E) die de nabijgelegen Takkenril kunnen blijven aanvullen en waarvan scheuten kunnen worden gebruyikt voor het maken van een Wilgentunnel. Achter deze Wilgentunnel voorzien we in een plekje voor wat dood hout en Varens.
Rondom het terrein worden beukenhagen geplant en daar waar passend voegen we Zeeuwse Haagplanten toe.

Insectenhotel op het biodivers dak

Vleermuisdakrand (holle ruimte voor vleermuizen in de houtskeletbouw gevels (80m rondom hoge bouwdeel Kindcentrum en 36m op langs gevels gymzaal)

Opbouw nestkasten:
- Huiszwaluw - 24 stuks (12 op Kindcentrum, 12 op gymzaal)
- Gierzwaluw – 20 stuks (10 op Kindcentrum, 10 op gymzaal)
- Huismus – 60 stuks (30 op Kindcentrum, 30 op gymzaal)
- Zwarte roodstaart – 4 stuks (2 op Kindcentrum, 2 op gymzaal)
- Niet gedefinieerde nestkasten voor gastvogels – 4 stuks

Groendak:
- Extensief Biodivers groendak (inheemse kruiden, bloemen, mossen, sedum)
- Mos sedum groendak
- Bruin dak met locatie-eigen grond, voorzien van dood hout en zwerfkeien

Gevelgroen - Opbouwwand rondom gebouwinstallaties op het lage dak voorzien van plantenbak met vruchtdragende, wintergroene en bloeiende klimplanten.
- Fruitbomen, wintergroene bomen en struiken, bladverliezende en vruchtdragende bomen en struiken rondom de gebouwen en in het park nabij de Molenkreek. In het park aangevuld met kruidenrijk grasland en water-minnende planten en bomen op en nabij de oever van de Molenkreek. Focus op inheemse soorten.
- Daken voorzien van buffercapaciteit in extensieve biodivers groendaken en extra buffercapaciteit voorzien door onderlagen met retentievoorzieningen (75 liter/m²).
- Grote delen van de buitenruimte (>50%) is groen ingericht, parkeerterreinen zijn voorzien van waterdoorlatende bestrating onder de parkeervakken.
- Educatieve informatiepanelen (dak, park, begane grond)