"Ik weet meer dan ik kan zeggen" Hoe Next Steps voor Nieuwkomers taalbarrières helpt doorbreken

Zowel de Belgische als de Nederlandse arbeidsmarkt kampen met een tekort aan verpleegkundigen en sociaal werkers. Tegelijkertijd is er een aanzienlijke groep hoogopgeleide anderstalige nieuwkomers met relevante diploma's en werkervaring. Toch blijft hun potentieel vaak onbenut. Taalbarrières, complexe procedures voor diploma-erkenning en de moeilijke combinatie van werken en studeren vormen belangrijke obstakels voor hun professionele integratie. Next Steps voor Nieuwkomers wil deze uitdagingen aanpakken door de competenties van hoogopgeleide nieuwkomers beter te valoriseren. Hiervoor werken Vlaamse en Nederlandse hogescholen samen met werkgevers aan de ontwikkeling van concrete modellen en ondersteunende tools. Een voorbeeld hiervan is de studiehuiskamer, waar nieuwkomers begeleiding krijgen tijdens hun studie- en integratietraject.

Het uiteindelijke doel van het project is om deze modellen en instrumenten breed inzetbaar te maken voor onderwijsinstellingen, werkgevers en andere betrokken organisaties in de grensregio. Op die manier wil het project bijdragen aan een duurzame tewerkstelling van nieuwkomers in knelpuntberoepen op hun eigen kwalificatieniveau. Projecttrekkers Toon Vrelust en Aleidis Devillé van Thomas More gaven tijdens een gesprek voor mijn bezoek meer inzicht in de werking van het project. Zij benadrukten dat de uitdagingen waarmee nieuwkomers geconfronteerd worden vaak minder zichtbaar zijn dan op het eerste gezicht lijkt. Naast formele hindernissen, zoals diploma-erkenning, kunnen ook complexe administratieve procedures rond taalvereisten, verblijfsstatuten en opleidingen een belangrijke drempel vormen voor sociale en professionele integratie.

Om deze obstakels weg te werken, biedt Next Steps voor Nieuwkomers verschillende vormen van ondersteuning aan. Zo wordt onderzocht hoe taalvereisten voor bepaalde opleidingsonderdelen flexibeler kunnen worden ingevuld, worden taalopleidingen en taalondersteuning aangeboden en kunnen nieuwkomers deelnemen aan meeloopstages om kennis te maken met de Vlaamse werkcontext. Daarnaast vormt de studiehuiskamer een laagdrempelige leeromgeving waar deelnemers extra begeleiding krijgen en ervaringen kunnen uitwisselen met medestudenten en begeleiders.

De studiehuiskamer verliep als een begeleidend seminarie van 10.00 tot 16.30 uur, ondersteund door vier studenten van Thomas More. Acht deelnemers uit verschillende landen, waaronder Oekraïne, Colombia, Griekenland en Palestina, kwamen samen om hun kennis en vaardigheden verder te ontwikkelen in functie van een toekomst in het sociaal werk. De sessies combineerden elementen van Nederlandse taallessen met inhoudelijke oefeningen rond sociaal werk. Centraal stonden praktijkgerichte casussen uit de sociale sector, waarmee de deelnemers hun professionele en communicatieve vaardigheden konden oefenen. In kleine groepjes bespraken zij de verschillende situaties, waardoor iedereen actief kon deelnemen en voldoende begeleiding kreeg.

Opvallend was dat de inhoud van de opdrachten voor de meeste deelnemers geen groot struikelblok vormde. De casussen werden goed begrepen en de studenten beschikten duidelijk over de nodige vakkennis om ze te analyseren. De grootste uitdaging bleek echter de taal. Een van de deelnemers verwoordde het treffend: “Ik weet meer dan ik kan zeggen.” Hoewel de kennis aanwezig is, ontbreekt soms de woordenschat om die kennis volledig tot uiting te brengen. Het illustreert hoe taal voor veel nieuwkomers nog de laatste grote drempel vormt naar een volwaardige professionele integratie.

Na een uur taalondersteuning kregen de deelnemers de kans om een reguliere les uit de bacheloropleiding Sociaal Werk bij te wonen: Recht: Relatie, Gezin en Wonen. Dit initiatief kwam er op vraag van de deelnemers zelf, die graag wilden ervaren hoe een les aan een Vlaamse hogeschool verloopt. Tijdens de les namen zij plaats tussen de reguliere bachelor studenten. Wat meteen opviel, was hun actieve deelname. Verschillende deelnemers stelden vragen, reageerden op de lesinhoud en mengden zich vlot in de klasgroep. Op sommige momenten participeerden zij zelfs actiever dan de reguliere studenten. Hun aanwezigheid verliep zo natuurlijk dat zij moeiteloos deel uitmaakten van de klasdynamiek.

Voor de docent kwam de aanwezigheid van de deelnemers onverwacht. Zij was vooraf niet op de hoogte gebracht van hun bezoek en ging er eerder van uit dat zij haar les zou moeten aanpassen aan hun taalniveau en achtergrond. Dat bleek echter niet de bedoeling. De les maakte deel uit van een testsessie binnen het project, waarbij net onderzocht werd hoe goed de deelnemers kunnen integreren in een reguliere hogeschoolcontext. Daarom verliep de les volledig zoals gepland, zonder inhoudelijke of didactische aanpassingen. Deze aanpak bood een realistisch beeld van de uitdagingen én mogelijkheden waarmee nieuwkomers geconfronteerd worden wanneer zij instromen in het hoger onderwijs.

Na afloop gaven de deelnemers aan dat zij het grootste deel van de les goed hadden kunnen volgen. Toch bleven bepaalde vaktermen en specifieke begrippen moeilijk. Daarom stelden zij voor om binnen de studiehuiskamer een woordenlijst rond sociaal werk op te bouwen, zodat belangrijke termen vooraf kunnen worden besproken. Die suggestie werd positief onthaald. Omdat de studiehuiskamer nog in een opstartfase zit, wordt feedback van de deelnemers actief verzameld en meegenomen. De organisatoren beschouwen deze eerste ervaringen als waardevolle inzichten om het initiatief verder af te stemmen op de noden van hoogopgeleide nieuwkomers.

Mijn bezoek aan Thomas More eindigde met enkele boeiende gesprekken met de mensen achter het project, waaronder de studenten die als begeleiders actief zijn in de studiehuiskamers. Voor hen maakt deze begeleiding deel uit van hun stage binnen de opleiding. Tegelijk biedt het hun de kans om praktijkervaring op te doen in het ondersteunen van nieuwkomers en het begeleiden van groepsactiviteiten. De studiehuiskamer bevindt zich momenteel nog in een proefperiode. Zowel de studentbegeleiders als de projecttrekkers gebruiken deze fase om te onderzoeken welke aanpak het best aansluit bij de noden van de deelnemers. Daarbij zoeken ze naar een evenwicht tussen taalondersteuning, studiebegeleiding en het bieden van een luisterend oor voor uitdagingen waarmee nieuwkomers geconfronteerd worden. Tegelijk benadrukken ze dat de studiehuiskamer geen therapeutische functie heeft, maar in de eerste plaats een leer- en ontmoetingsplek wil zijn.

Ondanks het feit dat het initiatief nog volop in ontwikkeling is, is de belangstelling groot. Gemiddeld nemen tussen de zeven en twaalf nieuwkomers deel aan een sessie. De studiehuiskamers vinden momenteel nog niet plaats op een vast moment in het lesrooster. Voor elke bijeenkomst ontvangen de deelnemers een uitnodiging via e-mail, waarna zij kunnen aangeven of ze aanwezig zullen zijn. De sterke opkomst toont aan dat er een duidelijke behoefte bestaat aan dit soort laagdrempelige ondersteuningstrajecten.

Naast de studiehuiskamer lichtte projectmanager Aleidis Devillé ook andere initiatieven van Next Steps voor Nieuwkomers toe die al een concrete impact hebben op de kansen van nieuwkomers op de arbeidsmarkt. Het uiteindelijke doel van het project is om hoogopgeleide nieuwkomers succesvol te laten doorstromen naar een diploma sociaal werk en hen vervolgens te begeleiden naar een duurzame tewerkstelling binnen de sector. Eén van de grootste obstakels op dat traject blijft de taalbarrière. Voor veel opleidingen is een taalniveau van B2 vereist, maar het behalen van dit certificaat verloopt niet altijd eenvoudig.

Taalexamens worden slechts enkele keren per jaar georganiseerd en de locaties zijn niet voor iedereen gemakkelijk bereikbaar. Bovendien riskeren kandidaten die niet slagen opnieuw maanden te moeten wachten op een volgende examenkans, wat hun studie- en integratietraject aanzienlijk kan vertragen. Om deze drempels te verlagen, ontwikkelde Next Steps verschillende oplossingen. Zo krijgen nieuwkomers met een taalniveau B1 de mogelijkheid om zich al in te schrijven voor maximaal twaalf studiepunten binnen de opleiding sociaal werk in Thomas More, Geel. Op die manier kunnen zij hun studies alvast opstarten en ervaring opdoen in het hoger onderwijs terwijl zij verder werken aan het behalen van het vereiste B2-niveau. Daarnaast verwees Aleidis naar een versnelde taalopleiding bij CVO EduKempen, die deelnemers gericht voorbereidt op het B2-examen. Dit initiatief biedt nieuwkomers een snellere en toegankelijkere route naar het vereiste taalniveau en verkort de periode waarin zij moeten wachten om hun opleiding of loopbaan verder uit te bouwen.

Een ander veelbelovend initiatief is de ontwikkeling van een zakboekje sociaal werk. Tijdens de les rechten die de deelnemers bijwoonden, bleek dat vakterminologie en specifieke begrippen vaak een uitdaging vormen. Om hierop in te spelen werkt Thomas More aan een uitgebreide begrippenlijst met sociaalwerk gerelateerde termen en jargon. Momenteel omvat de lijst ongeveer 500 begrippen en is de eerste selectieronde al afgerond. Het prototype wordt vanaf september verwacht en zal nadien verder worden uitgerold voor gebruik binnen de opleiding. Opvallend is dat dit initiatief rechtstreeks aansluit bij de behoeften die de nieuwkomers zelf formuleren. De vraag naar extra ondersteuning bij vaktaal, die tijdens het bezoek meermaals naar voren kwam, krijgt zo een concrete vertaling in een praktisch hulpmiddel dat toekomstige studenten kan ondersteunen tijdens hun opleidingstraject.

Het bezoek aan de studiehuiskamer van Next Steps voor Nieuwkomers maakte duidelijk dat hoogopgeleide nieuwkomers over heel wat kennis, motivatie en werkervaring beschikken, maar vaak worden afgeremd door taalbarrières en complexe administratieve procedures. Door middel van initiatieven zoals de studiehuiskamer, flexibele instroommogelijkheden, versnelde taaltrajecten en praktische hulpmiddelen zoals het zakboekje, probeert het project deze drempels weg te werken. De eerste resultaten tonen aan dat er een grote behoefte bestaat aan dergelijke ondersteuning en dat nieuwkomers, mits de juiste begeleiding, succesvol kunnen integreren in het hoger onderwijs en de arbeidsmarkt. Next Steps voor Nieuwkomers illustreert daarmee hoe gerichte samenwerking tussen onderwijsinstellingen en werkgevers kan bijdragen aan een inclusievere arbeidsmarkt én een betere benutting van aanwezige talenten.