"Als een leerling hoort waar hij goed in is, vergeet hij dat nooit meer"
Hoe help je jongeren ontdekken waar ze geïnteresseerd in zijn, in een wereld waarin beroepen razendsnel veranderen? Volgens vier betrokkenen uit onderwijs en praktijk begint dat niet met een beroepskeuzetest, maar met ervaring. Laat jongeren dingen maken, problemen oplossen en samenwerken, dan ontdekken ze vanzelf hun talenten. Daarover gaan Minette van den Bemd en Barbara Dresen namens BiOND, de vereniging voor begeleiders in het onderwijs, zoals decanen en loopbaanbegeleiders, in gesprek met Mieke Zijlstra van Brainport Development en Hugo Vrijdag van de Ontdekfabriek. Vanuit het interregionale project TATOE (Talentenatelier van de Toekomst) werken zij aan nieuwe manieren om loopbaanontwikkeling dichter bij de praktijk te brengen.
Het begint in een kleine bioscoopzaal in de Ontdekfabriek in Eindhoven. Jongeren zitten in het donker en kijken naar een video. Op het scherm vliegt een drone boven een overstroomd gebied. Wegen zijn verdwenen onder water, hulpdiensten kunnen er niet meer bij. Toch moeten mensen daar water, eten en noodhulpmiddelen krijgen. De oplossing: een kartonnen doos met een parachute die vanuit de drone naar beneden wordt gelaten. Maar dat is nog niet zo eenvoudig. De doos moet openklappen, de inhoud mag niet kapot vallen en het pakket moet veilig landen. En het mag al helemaal niet op iemands hoofd terechtkomen. In de video zie je hoe mensen stap voor stap nadenken over die uitdaging, tot het uiteindelijk lukt en de hulpgoederen veilig op de grond belanden.
Daarna is het aan de jongeren zelf. ‘Wij zeggen altijd: we doen geen techniekproject’, vertelt Hugo Vrijdag. ‘We gaan een avontuur beleven. Dat begint met een verhaal dat kinderen raakt. Daarna mogen ze zelf onderzoeken hoe ze zo’n probleem zouden oplossen. En dan zie je meteen dat iedereen op zijn eigen manier iets bijdraagt.’ Dat avontuur speelt zich af in de Ontdekfabriek, waar jongeren tijdens schoolbezoeken of kinderfeestjes bouwen, testen en experimenteren. ‘Het mooie is dat je daar heel snel talent ziet ontstaan’, zegt hij. ‘De een blijkt een fantastische organisator, een ander komt met creatieve oplossingen en weer iemand anders duikt meteen het bouwen in. Ieder kind ontdekt waar hij of zij energie van krijgt. En als een leerling hoort waar hij goed in is, vergeet hij dat nooit meer.’
Talent ontdekken door te doen
Die aanpak sluit perfect aan bij TATOE, een interregionale samenwerking tussen partners uit Nederland en Vlaanderen die zich richt op jongeren van twaalf tot achttien jaar. De Ontdekfabriek is een van de partners binnen TATOE, waar juist die combinatie van storytelling en doen centraal staat. De ervaringen die bij De Ontdekfabriek worden ingezet, vormen een belangrijk onderdeel van hoe TATOE jongeren wil laten leren. Volgens Mieke Zijlstra van Brainport Development past dat goed bij hoe de regio naar talentontwikkeling kijkt. ‘We vinden het belangrijk dat kinderen hun talenten zo goed mogelijk kunnen ontdekken. Daar hoort ook bij dat ze in aanraking komen met techniek en technologie. Niet omdat iedereen ingenieur moet worden, maar omdat technologie tegenwoordig overal is.’
Binnen het project worden daarom lespakketten ontwikkeld die scholen kunnen gebruiken om leerlingen hun talenten te laten ontdekken. Mieke: ‘Scholen kunnen daarmee zelf aan de slag. Het idee is dat leerlingen niet alleen praten over hun toekomst, maar ook echt dingen doen. Door te bouwen, testen en samenwerken ontdekken ze waar hun interesses en skills liggen.’
Loopbaanontwikkeling begint met ervaringen
Voor BiOND raakt dit direct aan de dagelijkse praktijk. Directeur Minette van den Bemd ziet hoe het vakgebied van loopbaanoriëntatie de afgelopen jaren veranderd is. ‘Vroeger spraken we over loopbaanoriëntatie en begeleiding. Tegenwoordig hebben we het steeds vaker over loopbaanontwikkeling. Dat verschil is belangrijk. Het gaat niet alleen om een keuze maken voor een studie of beroep, maar om ontdekken hoe je jezelf ontwikkelt en wat bij je past.’ Volgens Minette begint dat proces steeds eerder. ‘LOB kun je eigenlijk zien als de voorloper van een leven lang ontwikkelen. Hoe eerder jongeren ontdekken waar hun talenten liggen, hoe beter ze later keuzes kunnen maken.’
Ook Barbara Dresen, expert loopbaanontwikkeling en -begeleiding bij BiOND, merkt dat de arbeidsmarkt daar om vraagt. ‘Beroepen veranderen zo snel dat niemand precies kan voorspellen hoe een functie er over vijftien jaar uitziet’, zegt ze. ‘Daarom verschuift de focus van één beroep kiezen naar het ontwikkelen van skills. Als je weet wat je kunt en waar je goed in bent, kun je veel makkelijker verschillende richtingen op.’
Buiten het klaslokaal gebeurt het
Toch gebeurt LOB op veel scholen nog vooral vanuit methodes en gesprekken, merkt Hugo. ‘Vaak vullen leerlingen beroepstesten in of lezen ze over beroepen. Maar juist als je buiten het klaslokaal gaat ervaren, gebeurt er iets. Hier zie je kinderen die denken dat techniek niets voor hen is. Dan staan ze te timmeren en vraag ik: wie heeft vandaag voor het eerst een hamer vast? Een groot deel steekt vervolgens zijn hand op.’ Dat bevestigt volgens hem hoe belangrijk het is dat jongeren verschillende ervaringen opdoen. ‘Kinderen zijn van nature nieuwsgierig. Geef ze een uitdaging en ze gaan onderzoeken. En onderweg ontdekken ze talenten die ze zelf nog niet kenden.’
Docent als schakel
Voor Brainport ligt de sleutel uiteindelijk bij de docent. Mieke: ‘Zij werken tenslotte dagelijks met kinderen. Daarom kijken wij hoe we hen kunnen ondersteunen. Vaak doen ze al heel veel. Door dat zichtbaar te maken, kun je het leerproces verder versterken.’ Juist door dat te benoemen, kan LOB volgens haar verder groeien. ‘Als een docent ziet dat een leerling goed samenwerkt, iets creatiefs bedenkt of een probleem oplost, dan gebeurt er iets. Dan wordt zo’n ervaring onderdeel van de ontwikkeling van die leerling.’
Ideeën verspreiden naar scholen
Voor BiOND ligt daar een belangrijke taak. De vereniging heeft direct contact met decanen en loopbaanbegeleiders op scholen in heel Nederland. ‘Wij kunnen dit soort initiatieven zichtbaar maken voor onze leden’, zegt Minette. ‘Als decanen weten wat er gebeurt, kunnen ze leerlingen er ook naartoe sturen of er op hun school mee aan de slag gaan. We zien onszelf echt als verbinder.’ Het uiteindelijke doel is dat ervaringen zoals in de Ontdekfabriek onderdeel worden van een bredere leerlijn. ‘In het meest ideale geval loopt LOB van de brugklas tot en met het vervolgonderwijs. En eigenlijk begint het nog eerder.’
