De vezelboer, een cruciale speler in de keten van biogebaseerd bouwen

De transitie naar een klimaatneutrale en circulaire bouw- en landbouwsector vraagt meer dan technologische innovatie. Ze vraagt samenwerking.

In Vlaanderen groeit het besef dat landbouwers een sleutelrol kunnen spelen in de productie van biogebaseerde grondstoffen, zoals vezelgewassen voor isolatie- en bouwmaterialen. Maar om die rol ten volle te benutten, is organisatiekracht cruciaal. Individuele boeren staan vaak te zwak in een jonge markt. Vereniging maakt het verschil.

Een inspirerend voorbeeld vinden we in Nederland bij het initiatief van de Gemeente Bernheze in samenwerking met Building Balance. Hun aanpak toont hoe lokale overheden, ketenpartners en boeren samen een nieuwe economische realiteit kunnen creëren rond vezelgewassen zoals hennep en vlas.

Recent namen partners uit het Interreg Vlaanderen-Nederland project CASCO Carbon Sink Construction deel aan een informatieavond van de Gemeente Bernheze.

Onder de aanwezigen Lydia Fraaije van FRAAi Architecten en vertegenwoordigers van Agrodome B.V., Pixii en Pitterz. Zij brachten Vlaamse en Nederlandse expertise samen rond biogebaseerd bouwen en landbouw.

Lydia Fraaije gaf een gastlezing waarin ze het belang van een sterke lokale keten benadrukte: van boer tot bouwer, met korte lijnen, transparante afspraken en gedeelde verantwoordelijkheid. Haar boodschap sloot naadloos aan bij de aanpak van Bernheze, waar de gemeente haar rol als ketenregisseur ernstig opneemt.

Die avond bracht Bernheze doelbewust een gemengd publiek samen van boeren, bouwondernemingen en fabrikanten van bouwmaterialen. Niet als vrijblijvende netwerkbijeenkomst, maar als strategische stap in het uitbouwen van een regionale vezelketen. Door deze actoren fysiek samen te brengen, ontstaat wederzijds begrip én concrete samenwerking.

Op het platform van Brabantvoorop.nl is een filmpje te zien over de vezelboer. Het portret toont hoe landbouwers overschakelen op vezelteelten voor de bouwsector, maar vooral hoe ze dat niet alleen doen.

Door zich te verenigen in telersgroepen of coöperatieve structuren versterken ze hun onderhandelingspositie, delen ze kennis en kunnen ze investeren in gezamenlijke verwerking en logistiek.

De Nederlandse ervaring leert dat schaal en samenwerking essentieel zijn om:

• de continuïteit van het aanbod te garanderen voor bouwbedrijven,
• de kwaliteit en standaardisatie te bewaken,
• de investeringen in verwerking (zoals ontvezelingsinstallaties) rendabel te maken,
• en de risico’s te spreiden.

Zonder collectieve organisatie blijft vezelteelt een niche-experiment. Met een sterk netwerk wordt het een volwaardige economische pijler.

Wat het initiatief in Bernheze bijzonder maakt, is de actieve rol van de Gemeente Bernheze. De gemeente treedt op als verbinder tussen de landbouw- en bouwsector, en ziet biogebaseerd bouwen als een hefboom voor zowel klimaatbeleid als plattelandsontwikkeling.

In samenwerking met Building Balance wordt niet enkel ingezet op teelt, maar op volledige ketenontwikkeling: van zaad tot bouwproduct en toepassing in lokale projecten. Die systeemaanpak creëert een stabieler economisch perspectief omdat landbouwers niet afhankelijk zijn van één afnemer.

Naast landbouwers, bouwbedrijven en overheden spelen ook woningbouwcorporaties (in Nederland) en huisvestingsmaatschappijen (in Vlaanderen) een cruciale rol in de versnelling van biobased bouwen. Door hun grote vastgoedportefeuilles en continue bouw- en renovatieopgave kunnen zij als structurele opdrachtgever vraag creëren naar biobased bouwmaterialen.

Daarmee zorgen zij voor de noodzakelijke opschaling in de keten en bieden zij marktzekerheid aan boeren, verwerkers en producenten. Wanneer zij expliciet kiezen voor biogebaseerde materialen in aanbestedingen ontstaat een stabiele en voorspelbare vraag. Die zekerheid is essentieel voor landbouwers die willen investeren in nieuwe teelten en voor bedrijven die productiecapaciteit willen opschalen.

In Nederland zien we dat deze koppeling tussen landbouw, bouw en sociale woningbouw steeds sterker wordt gelegd. Voor Vlaanderen ligt hier een belangrijke opportuniteit: door publieke en semipublieke opdrachtgevers actief te betrekken kan de biobased keten versneld volwassen worden.

Wat kunnen we hieruit meenemen voor Vlaanderen en voor CASCO?

1. Stimuleer collectieve structuren bij boeren
Ondersteun coöperaties of producentenorganisaties rond vezelgewassen. Individuele pioniers verdienen waardering, maar schaal ontstaat via samenwerking.

2. Geef lokale besturen een regierol
Gemeenten kunnen als ketenregisseur optreden en via hun bouwprojecten een eerste stabiele afzetmarkt creëren voor biogebaseerde materialen.

3. Activeer woningbouwcorporaties als ‘launching customer’
Door biobased materialen systematisch op te nemen in renovatie- en nieuwbouwprojecten, creëren zij langdurige marktvraag en versnellen ze de transitie.

4. Verbind landbouw en bouw structureel
Organiseer gerichte ontmoetingen tussen boeren, bouwbedrijven, producenten en opdrachtgevers. Transitie vraagt dialoog én concrete afspraken.

5. Investeer in kennisdeling en inspiratie
Gastlezingen, praktijkvoorbeelden en zichtbare pioniers – zoals tijdens de informatieavond in Bernheze – versnellen het leerproces en versterken vertrouwen in nieuwe teelten.

De kracht van het voorbeeld uit Bernheze ligt niet alleen in het succes van individuele vezelboeren, maar in het besef dat echte transitie een gezamenlijke onderneming is. Boeren die zich verenigen, worden meer dan grondstofleveranciers: ze worden mede-architecten van een circulaire economie.

Voor CASCO is dit een duidelijke boodschap. Als we biogebaseerd bouwen willen opschalen, moeten we investeren in sterke landbouwgemeenschappen die samen durven innoveren – ondersteund door lokale overheden die hun rol als ketenregisseur opnemen.

Samenwerken is geen bijzaak in de transitie. Het is de motor.