Nederland op een kruispunt: Energie uit water als strategische versneller van de wereldwijde energietransitie

Deze rondetafel werd ondersteund binnen Offshore For Sure als onderdeel van Activiteit A4.3 “Policy harmonisation”, voortbouwend op het voorbereidende werk van de Zeeuwse Milieufederatie (ZMf) rond barrières en randvoorwaarden voor offshore hernieuwbare energie. Bluespring, als drijvende kracht achter de organisatie, bracht samen met Aquius belangrijke vernieuwers en investeerders bijeen uit de Offshore For Sure-community en daarbuiten, waaronder partners FLASC, Water2Energy, Dutch Wave Power en Tocardo, evenals andere koplopers op het gebied van zoet-zoutenergie, golfenergie en impactfinanciering.

Hun gezamenlijke boodschap aan nationale beleidsmakers en toezichthouders was helder: de technologie ontwikkelt zich snel, maar het beleidskader blijft achter.

Offshore For Sure heeft als doel de energietransitie op zee te versnellen en de duurzame blauwe economie te versterken door vijf veelbelovende offshore energieoplossingen te testen en hun integratie in het bredere energiesysteem te verbeteren. De werkstroom rond beleid en publieke betrokkenheid is erop gericht lessen uit de praktijk te vertalen naar concrete aanbevelingen die grensoverschrijdend kunnen worden toegepast. Deze sessie vormt daarin een hoeksteen.

Gastheer Rick Elmendorp (NWP) opende de sessie door energie uit water te positioneren als een onderbenut maar zeer strategisch onderdeel van de Nederlandse energiemix. De rondetafel besprak het volledige spectrum: getijden- en golfenergie op zee, zoet-zoutenergie in estuaria en meren, en offshore energieopslag die offshore wind omzet in een beter regelbare en systeemvriendelijke bron.

Deelnemers benadrukten herhaaldelijk hoe deze technologieën offshore wind en zon aanvullen door juist te produceren wanneer andere bronnen dat niet doen. Daarmee stabiliseren ze het net en verlagen ze de systeemkosten voor balancering.

Deze strategische context sloot naadloos aan bij de bredere ambitie van Offshore For Sure: de Nederlandse kracht in waterbeheer, offshore engineering en maritieme industrie benutten om een thuismarkt te creëren voor innovaties die later wereldwijd kunnen worden geëxporteerd. In een wereld waarin energiezekerheid, veerkracht en klimaatdoelen gelijktijdig moeten worden gerealiseerd, zijn binnenlandse, voorspelbare bronnen van energie uit water geen luxe, maar noodzaak.

Wat deze sessie onderscheidde, was de persoonlijke invalshoek. In plaats van algemene presentaties deelde elke pionier waar hun traject momenteel stokt – en wat zij van de overheid nodig hebben om verder te komen.

Al deze verhalen leiden tot dezelfde conclusie: techniek is niet de bottleneck. De innovatoren zijn er klaar voor, kapitaal is beschikbaar en de systeembehoefte groeit. De echte obstakels liggen in gefragmenteerde mandaten, starre ondersteuningsregelingen en trage, risicomijdende vergunningprocedures.

Uit de open discussie kwam een reeks structurele barrières naar voren die alle technologieën raken:

• Vergunningknelpunten: lange en onzekere procedures, vooral wanneer Rijkswaterstaat en andere infrastructuurbeheerders geen expliciet mandaat of prikkel hebben om energiefuncties te faciliteren.

• De TRL4–7 “valley of death”: instrumenten zoals SDE++ richten zich op volwassen technologieën op commerciële schaal, waardoor pilots en eerste arrays zonder stabiele businesscase blijven.

• Gebrek aan gedifferentieerde pilotregimes: demonstratieprojecten worden behandeld als grootschalige commerciële ontwikkelingen, zonder maatwerk of versnelde aanpak voor kleinschalige, tijdelijke pilots met beperkte impact.

• Tariefonzekerheid: er is geen feed-in- of CfD-segment dat de systeemwaarde en hogere aanloopkosten van getijden-, golf- en zoet-zoutenergie erkent.

• Institutionele verkokering: verantwoordelijkheden voor water, energie, natuur, innovatie en infrastructuur zijn verspreid over ministeries en uitvoeringsorganisaties die zelden gezamenlijk optrekken in uitrolstrategieën.

Voor de aanwezigen zijn dit geen abstracte beleidskwesties, maar concrete obstakels die bepalen of jaren werk daadwerkelijk het water in gaan of op papier blijven staan.

De rondetafel kwam tot een heldere set verzoeken aan nationale beleidsmakers en toezichthouders – een praktische beleidsagenda die naadloos aansluit bij Offshore For Sure Activiteit A4.3:

1. Een nationale routekaart tot 2050
Realistische capaciteitsdoelen voor getijden-, golf- en zoet-zoutenergie, gekoppeld aan mijlpalen voor testlocaties, netaansluitingen en vergunninghervormingen.

2. Overbrugging van de financieringskloof
Opeenvolgende financieringspaden die R&D, demonstratie en pre-commerciële uitrol verbinden zonder onderbrekingen.

3. Ondersteuning voor vroege afname (offtake)
Faciliteer behind-the-meter-modellen met industrie, groene waterstofproducenten en kustgemeenschappen.

4. Gedifferentieerde vergunningverlening voor pilots
Een fast-track-regime voor kleinschalige pilots (bijvoorbeeld tot 500 kW), met duidelijke ecologische protocollen en een maximale beslistermijn.

5. Erkenning van systeemwaarde in marktontwerp
Kijk verder dan alleen de levelised cost of energy. Neem vermeden balanceringskosten, besparingen op netverzwaring en veerkrachtvoordelen mee.

6. Mogelijk maken van multifunctionele infrastructuur
Stimuleer expliciet energiefuncties in bestaande waterinfrastructuur zoals stormvloedkeringen, gemalen, estuaria en havens.

7. Een apart uitrolspoor voor energie uit water
Creëer een gesegmenteerd CfD- of feed-in-tariefvenster voor getijden-, golf- en zoet-zoutprojecten, met 15–20 jaar inkomstenzekerheid.

Dit zijn geen vrijblijvende wensen, maar zorgvuldig geformuleerde behoeften van mensen die hun loopbaan hebben gewijd aan het toevoegen van nieuwe kilowatturen aan het net.

De boodschap aan nationale beleidsmakers en toezichthouders was urgent én constructief. Nederland beschikt over de kennis, bedrijven, infrastructuur en internationale reputatie om energie uit water tot een strategische pijler van het energiesysteem te maken. Als beleidskaders star en gefragmenteerd blijven, verschuift dit leiderschap naar landen met duidelijkere uitrolpaden.

In de komende 12–24 maanden zal de community rond Offshore For Sure, EWA en NWP de uitkomsten van deze en volgende sessies vertalen naar beknopte beleidsnotities, vergunning­roadmaps en concrete voorstellen voor financiële ondersteuning. Parlementaire briefings, overleg met ministeries en samenwerking met Rijkswaterstaat en netbeheerders zijn daarbij essentiële stappen.

Energie uit water is klaar om van de marge naar de mainstream te bewegen. Met gerichte, geharmoniseerde beleidssteun kan Nederland ervoor kiezen om te leiden – niet alleen in ideeën, maar in grootschalige toepassing in eigen wateren en langs de eigen kusten.