“Mijn beste tip? Gewoon doen.”

Mijn naam is Alexandra Winderickx en ik werk rond klimaatadaptatie bij Stad Mechelen. Heel simpel gezegd probeer ik zowel méér groen als méér water terug te brengen in onze door de jaren heen versteende stad. Zo willen we als lokaal bestuur beter voorbereid zijn op een toekomst waarin een veranderend klimaat onontkombaar is.

Binnen Uitbreek Doorbraak ben ik projectleider. Ik stuur het overkoepelende projectconsortium aan, onderhoud de communicatie met het Interregsecretariaat en volg de planning op én stuur die bij waar nodig. Ik ben het eerste aanspreekpunt bij problemen, maar – nog veel leuker - ook bij alles wat goed gaat.

Met Uitbreek Doorbraak willen we zoveel mogelijk stenen uitbreken en wegen ontharden. Dat doen we met alle partners in ons uitgebreide partnerschap. Elke partner koos een demolocatie waar onthard zal worden. Dat gaat van speelplaatsen op lokale scholen, grote steenwegen die ons Vlaamse én Nederlandse landschap domineren, tot zelfs bij mensen thuis. Voor elk wat wils dus!

We proberen dat bovendien heel bewust aan te pakken, met veel aandacht voor participatie. We stellen onszelf daarbij steeds de vraag: ‘Hoe kunnen we dit op een goede manier aanpakken, zodat onze boodschap beter bij burgers binnenkomt?’ Want vaak blijkt dat we toch nog op verschillende golflengtes communiceren. Ontharden doe je dan misschien wel met machines, maar zo’n project staat of valt natuurlijk ook met de mensen die er wonen.

Door bewoners te betrekken waar we kunnen, proberen we die beter op elkaar af te stemmen én versterken we tegelijk onze eigen kennis en kunde rond burgerparticipatie. Win-win!

Er is geen kant-en-klaar traject om burgers te betrekken. Daarom wordt voor elke demolocatie een traject op maat uitgestippeld. Toegegeven: hier en daar blijken de klassieke methodes nog steeds waardevol. Denk aan een bewonersavond, één-op-één-gesprekken of een bezoek aan de lokale markt, waar we bewoners met veel enthousiasme informeren over de veranderingen die op til zijn.

En toch! We proberen burgers niet louter te informeren over onze onthardingsplannen, maar willen ook ontdekken wat zij zelf kunnen inbrengen. Binnen Uitbreek Doorbraak leggen we daarom bewust een extra laagje bovenop de klassieke methodes.

Een mooi voorbeeld vinden we in Zeebrugge, waar ze aan de slag gaan met - hoe kan het ook anders - AI. Brugge introduceerde ‘Donna’, een AI-agent in een strandcabine waarmee burgers letterlijk in gesprek konden gaan. Bewoners konden Donna voeden met hun ideeën, verwachtingen en zorgen rond ontharding. De AI-tool hielp om die verzameling van hersenspinsels gestructureerd te verzamelen en te vertalen naar een aantal aanbevelingen waarmee de stad verder aan de slag kan.

Een ander inspirerend voorbeeld vinden we hier, in Mechelen zelf. Alle omwonenden werden uitgenodigd voor een wandeling langs de straat die we graag zouden ontharden. Aan het einde van die tocht stond een zogenaamde ‘visual harvester’ de wandelaars op te wachten. Hij capteerde alle ideeën, vragen, bezorgdheden en reacties in één grote tekening, waardoor alle ideeën van de omwonenden werden gevat op een heel visuele manier. Zo hebben wij input om verder te dromen én te plannen over de ontharding van deze grote steenweg.

Hoewel we graag dromen, moeten we natuurlijk ook met beide voeten op de grond blijven. Wat we kunnen meenemen, nemen we heel graag mee. We willen zoveel mogelijk van die dromen realiseren, al is dat in de praktijk niet altijd haalbaar en moeten we soms compromissen sluiten. Maar elke vierkante meter groen is opnieuw een gewonnen vierkante meter.

Dat is eigenlijk de magic touch van de doorwinterde subsidiedossierschrijvers bij Mechelen. Zij weten dat het voor kleinere lokale besturen niet altijd vanzelfsprekend is om de nodige tijd en middelen vrij te maken voor een groot Interregproject. Mechelen trok daarom aan de mouw van de intercommunales, en zo ging de bal aan het rollen. Met hun enthousiasme wisten ze tal van lokale besturen – en not so usual suspects – te betrekken.

Partners zoals IGEMO en Veneco brachten vervolgens verschillende kleinere besturen samen en loodsten hen mee door onze programmawerking. Zo kunnen ook kleinere besturen mee op de kar springen, zonder dat de administratieve last volledig op hun schouders terechtkomt. Van Eeklo tot Landgraaf, en van Tholen tot Sint-Katelijne-Waver, we slaagden er samen in om 18 lokale besturen te vereniging in ons consortium. Het zou een fijne evolutie zijn als deze lokale besturen de smaak te pakken krijgen voor Europese projecten.

Mijn beste tip? Gewoon doen. Dat is eigenlijk de rode draad die we tijdens verschillende workshops en sessies steeds opnieuw zien terugkomen, en die trouwens ook aansluit bij de visie van Green Team, een Interreg Noordzeeproject waar onder meer Middelburg en Provincie Antwerpen aan deelnemen. Je hoeft niet altijd van bovenaf te beginnen: heel vaak komt vooruitgang net van onderuit. Als je praktische oplossingen kunt aanbieden, kan de visie daarop volgen.

Dat vind ik ook de sterkte van een project als Uitbreek Doorbraak. Met een kleine pilot kan je dingen uitproberen, leren wat werkt en die ervaringen vervolgens meenemen in een bredere beleidsaanpak. In andere Europese projecten noemen we dat wel eens the sandbox: even in de zandbak spelen, experimenteren en leren, om het daarna verder uit te dragen naar beleid en visie. Zo kan één klein project de bal aan het rollen brengen en een kettingreactie veroorzaken.

Tegelijk werkt het ook de andere kant op. Een visie van bovenaf kan richting geven, maar het is minstens even belangrijk dat de verschillende diensten die visie samen vertalen naar de praktijk. Wie de straat aanlegt, moet bijvoorbeeld ook nadenken over hoe het groen daarna wordt onderhouden. Een goede samenwerking over de verschillende diensten heen is dus essentieel.

Ik vind dit een supermoeilijke vraag, want er valt natuurlijk nog héél veel te ontharden. Maar als ik even helemaal in het hypothetische, absurde én dromende mag gaan: hoe zou het zijn als we gewoon álle verharde straten konden ontharden? Alle wegen, overal.

Dat is natuurlijk een behoorlijk ambitieus toekomstbeeld, maar ik vind het wel leuk om daar af en toe even helemaal in mee te gaan. We mogen zeker tevreden zijn met de stappen die we vandaag zetten. Soms zijn dat kleine stappen, soms grotere. Maar hoe mooi zou het zijn als we op een bepaald moment niet één stapje, maar ineens een gigantische sprong vooruit kunnen maken? En misschien moeten we het daarbij ook niet altijd over ontharden hebben. Ik spreek zelf liever over vergroening, want ontharden betekent eigenlijk dat er in de eerste plaats al onnodige verharding lag.

Alexandra, bedankt voor het fijne gesprek. En nu maar hopen dat die gigantische sprong vooruit er snel komt. Mijn schop staat alvast klaar.