Belangrijkste inzichten uit de vierde LOGES workshop rond lokale energie: co-creatie, energievaardigheden en een warmtenetcultuur

Het LOGES-project, gesteund door Interreg Vlaanderen-Nederland, wil bijdragen aan het versnellen van de energietransitie op lokaal niveau. Het richt zich op de wisselwerking tussen elektriciteit en warmte en op de verschillende vormen van samenwerking die lokale energiesystemen levensvatbaar maken.

Om dat te visualiseren, werd op de middag een werfbezoek gebracht aan één van de drie demosites die betrokken zijn bij het project: De Nieuwe Dokken.

Griet Juwet (Endeavour) illustreerde stakeholder engagement aan de hand van de vier demonstratieprojecten die deel uitmaken van het RODEO-project. Daarbij is het belangrijk om het betrekken van stakeholders af te stemmen op de lokale context en de historiek van een ontwikkelingstraject. Bij de uitbreiding van het warmtenet Oostende naar de bestaande bebouwing in de wijk Westerkwartier staat communicatie en een gedeeld narratief over fossielvrije verwarming centraal. De meeste stakeholders kennen elkaar al en willen nu samen aan de toekomst van het warmtenet werken.

In de Noord-Franse stad Duinkerke wordt de vernieuwing van het bestaande warmtenet in een wijk uit de jaren ’60 gekoppeld aan de grootschalige renovatie van de wijk. Hier gaat de aandacht naar de energievaardigheden (“energy literacy”) van de bewoners en co-creatie samen met de bewoners.

Vera Kools (TUEindhoven) presenteerde haar onderzoek (in het kader van Every1-project) naar het belang van “energievaardigheden” als voorwaarde voor een betere participatie van bewoners: ’wat moet ik weten of kunnen om mee te kunnen praten’. Het opbouwen van energievaardigheden kan een vorm van sociale activiteit worden en is op zich al een vorm van participatie, en participatie vergroot op haar beurt de energievaardigheid. Deze wisselwerking spoort aan om meer dan enkel het inhoudelijke verhaal te bekijken, maar ook hoe het verhaal verteld wordt, om interesse te wekken bij bewoners. De belangrijkste output van dit Every1-project is dan ook haar Knowledge Hub, waar tal van gratis, meertalige leermaterialen werden gepubliceerd voor profielen met verschillende niveau's van kennis over de energietransitie.

Voor een participatietraject is het belangrijk om bewust te zijn van de bestaande ‘cultuur’ rond warmtenetten. Isaura Bonneux (UAntwerpen, onderzoeksgroep ENVECON) onderzocht hoe zo’n warmtenetcultuur gevormd wordt aan de hand van het Energy Cultures Framework, een samenspel van materiële cultuur, normen, gangbare praktijk en externe invloeden zoals de karakteristieken van een stad of regio. Als potentiële aandrijver van verandering voegde Isaura de impact van “sociale netwerken” toe, dat in verbinding staat met elk van de vorige elementen. Een collectieve oplossing voor warmte (materiële cultuur) kan bijvoorbeeld mensen samen brengen (sociaal netwerk). Op zijn beurt kan een sociaal netwerk gedrag (gangbare praktijk) of normen beïnvloeden. Het sociale aspect speelt dus een belangrijke rol in de context van (lokale) energie, waarbij vertrouwen cruciaal is.