Onderzoek toont dat veenherstel loont: Onze beekdalvenen als cruciale klimaatbuffers

Veengebieden bedekken wereldwijd slechts een klein percentage van het landoppervlak, maar slaan een enorme hoeveelheid koolstof op. Toch zijn veel van de beekdalvenen in onze grensregio de afgelopen decennia verdroogd en gedegradeerd door ontwatering voor landbouw en bebouwing. Uitgebreide bodemanalyses en metingen van broeikasgassen (zoals CO₂ en methaan) in onder andere natuurgebieden De Zegge (Vlaanderen) en de Urkhovense Zeggen langs de Dommel (Nederland) leveren nu waardevolle, nieuwe inzichten op voor toekomstig beheer.

Een van de meest opvallende conclusies uit het bodemonderzoek is dat de onderzochte beekdalvenen nog steeds een enorme hoeveelheid koolstof herbergen. Met een gemiddelde van zo'n 400 ton koolstof per hectare is in deze gebieden minstens drie keer zoveel koolstof opgeslagen als in doorsnee minerale landbouwgronden. Huidige bodemkaarten onderschatten deze voorraden vaak aanzienlijk. Dit benadrukt het enorme belang om deze gebieden beter te kennen en vooral: beter te beschermen door ze nat te houden; als dit veen ontwaterd blijft worden, breekt het verder af en komt er massaal CO₂ in de atmosfeer terecht.

Klimaatverandering zorgt in onze regio steeds vaker voor extreme weersomstandigheden, met langdurige, droge periodes en hete zomers en heftige piekbuien. Voor de beekdalvenen is dit een groot risico. Wanneer in de zomer de grondwaterstand wegzakt, komt het veen in contact met zuurstof. Hierdoor 'verbrandt' het veen (oxidatie) en komt de eeuwenlang opgeslagen koolstof vrij als CO₂.

Daarnaast zorgen sterk schommelende waterpeilen voor een ander probleem: veranderingen in de waterdruk kunnen ervoor zorgen dat methaan (een nog sterker broeikasgas) dat in de bodem is opgeslagen, plotseling als gasbellen naar de oppervlakte ontsnapt. Een stabiel, hoog waterpeil is dus essentieel.

Om precies te weten wat de uitstoot is, hebben onderzoekers het afgelopen jaar met automatische kamersystemen continu de broeikasgasemissies gemeten. De resultaten uit het natte jaar 2024 zijn veelbelovend!

In De Zegge zorgde de hoge waterstand ervoor dat het gebied netto CO₂ opnam. Dit compenseerde ruimschoots de lichte toename in methaanuitstoot. De totale broeikasgasuitstoot bedroeg hier slechts 0 tot 5 ton CO₂-equivalent per hectare per jaar. Ter vergelijking: een ontwaterd grasland stoot al snel 20 tot 25 ton CO₂-equivalent per jaar uit. In de Urkhovense Zeggen lagen de emissies iets hoger (7-15 ton) vanwege de dynamiek van overstromingen die extra afbreekbaar organisch materiaal aanvoeren, maar ook hier is de winst ten opzichte van ontwaterd gebruik van veenbodems voor landbouw aanzienlijk.

Naast de positieve klimaatcijfers voor vernatting van voorheen ontwaterde veenbodems, wijst het onderzoek ook op uitdagingen. De bodems in onze regio zijn sterk verzadigd met stikstof (ammonium) en fosfaat, mede door historische bemesting en neerslag uit de lucht. Dit eutrofe, zure milieu maakt het herstel van kwetsbare, soortenrijke veenvegetatie uitdagend.

Het beheeradvies is daarom duidelijk:

Om de uitstoot van broeikasgassen te minimaliseren en veenvorming weer op gang te brengen, moet het waterpeil jaarrond zo dicht mogelijk bij het maaiveld worden gehouden. Grote peilschommelingen en verdroging moeten worden voorkomen. Daarnaast is consequent maaibeheer en de afvoer van het maaisel cruciaal om het overschot aan voedingsstoffen langzaam uit het systeem te halen.